चीनको सिजाङ (तिब्बत) स्वायत्त क्षेत्रअन्तर्गत नाग्कु सहरको सुओ काउन्टीमा विश्वकै सबैभन्दा ठूलो कोर्डिसेप्स सिनेन्सिस अर्थात् यार्सागुम्बा फेला परेको छ। यो ऐतिहासिक खोजले प्राकृतिक विज्ञान र परम्परागत चिकित्सा दुवै क्षेत्रमा ठूलो महत्त्व राख्छ, किनकि यार्सागुम्बा यसको दुर्लभता र अद्वितीय औषधीय गुणका लागि अत्यधिक मूल्यवान मानिन्छ।
गत जुलाई २५, २०२६ मा गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्सले यस यार्सागुम्बालाई आधिकारिक रूपमा प्रमाणित गरेको थियो। यसको तौल १.३६ ग्राम (०.०४७ औंस) रहेको छ, जुन यस प्रजातिको हालसम्मकै सबैभन्दा ठूलो नमुना हो। सामान्यतया ‘क्याटरपिलर फंगस’ भनेर चिनिने यार्सागुम्बाको औसत तौल करिब ०.५ ग्राम हुने गर्छ। यस विशाल नमुनाको आकार मार्कर पेन जत्रै ठूलो हुनुले यसको असाधारण वृद्धिलाई संकेत गर्दछ।
यार्सागुम्बा, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा कोर्डिसेप्स सिनेन्सिस भनिन्छ, नेपाल, चीन र भुटानका उच्च हिमाली क्षेत्रमा पाइने एक अद्वितीय जीव हो। यो एक प्रकारको फङ्गस हो जसले ‘हेपियालस’ प्रजातिको लार्भालाई संक्रमित गरी यसको शरीरबाट अंकुरण गर्दछ। परम्परागत तिब्बती र चिनियाँ चिकित्सा प्रणालीमा यसलाई रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता वृद्धि, शारीरिक स्फूर्ति र यौन शक्तिवर्धक औषधीका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसको उच्च माग र सीमित आपूर्तिका कारण यसलाई ‘हिमालयन भियाग्रा’ वा ‘सफ्ट गोल्ड’ पनि भनिन्छ र यो विश्वका सबैभन्दा महँगा प्राकृतिक उत्पादनहरूमध्ये एक हो।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, नाग्कु क्षेत्रको अद्वितीय र कठोर वातावरणीय अवस्थाहरूले यस विशाल यार्सागुम्बाको वृद्धिलाई सम्भव बनाएको हो। करिब ४,५०० मिटरको उचाइमा पाइने उच्च हिमाली वातावरण, तीव्र तापक्रम उतार–चढाव, र अन्य विषम जलवायुका कारण त्यहाँका यार्सागुम्बा अन्य क्षेत्रको तुलनामा अपेक्षाकृत ठूला र बलिया हुने गर्छन्। यस्तो विषम परिस्थितिमा बिरुवा र फङ्गसले जीवित रहन र बढ्नका लागि अनुकूलन गर्ने क्षमताले गर्दा नै यस्ता दुर्लभ र ठूला नमूनाहरू फेला पर्ने सम्भावना बढी हुन्छ।
यार्सागुम्बाको सङ्कलन एक कठिन र जोखिमपूर्ण कार्य हो, जुन प्रायः स्थानीय समुदायका लागि जीविकोपार्जनको मुख्य स्रोत बन्ने गर्दछ। यसको दुर्लभता र औषधीय गुणहरूका कारण, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा यसको मूल्य सुनभन्दा पनि बढी हुन सक्छ। यस प्रकारको विशाल यार्सागुम्बाको खोजले वैज्ञानिक अनुसन्धानका लागि नयाँ ढोका खोल्नुका साथै यसको जैविक गुणधर्म, वातावरणीय अनुकूलन क्षमता र औषधीय यौगिकहरूको एकाग्रतामा पार्ने प्रभावबारे महत्त्वपूर्ण जानकारी उपलब्ध गराउन सक्छ।
यो असाधारण खोजले जीवविज्ञानीहरूलाई यार्सागुम्बाको विकास प्रक्रिया र आनुवंशिक भिन्नताको बारेमा गहिरो अध्ययन गर्न प्रेरित गर्नेछ। यसले भविष्यमा यार्सागुम्बाको दिगो सङ्कलन विधि र संरक्षण रणनीतिहरू विकास गर्न मद्दत पुर्याउन सक्छ। समग्रमा, चीनको सिजाङमा फेला परेको यो विश्वकै सबैभन्दा ठूलो यार्सागुम्बा हिमाली पारिस्थितिक प्रणालीको अद्भूत क्षमता र प्राकृतिक विविधताको एक अनुपम उदाहरण हो, जसले यस दुर्लभ जडीबुटीको महत्त्वलाई पुनः पुष्टि गर्दछ।
