अमेरिकाद्वारा इरानको १४-बुँदे शान्ति प्रस्ताव अस्वीकृत
तेहरान, जेठ १ गते । संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानको १४-बुँदे शान्ति प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेको इरानी दैनिक अखबार तेहरान टाइम्सले शुक्रबार रिपोर्ट गरेको छ । इरानले मध्यपूर्वमा जारी शत्रुताको अन्त्य र दीर्घकालीन स्थिरताका लागि उक्त प्रस्तावमा दुई चरणको वार्ता प्रक्रियाको खाका प्रस्तुत गरेको थियो, तर अमेरिकी पक्षले त्यसलाई स्वीकार गर्न नसक्ने बताएको छ । यस घटनाले तेहरान र वासिङ्टनबीचको तनाव कम गर्ने कूटनीतिक प्रयासमा थप जटिलता उत्पन्न गरेको छ ।
इरानको प्रस्तावअनुसार, पहिलो चरणको मुख्य लक्ष्य मध्यपूर्वमा जारी युद्ध तथा शत्रुताको पूर्ण अन्त्य गर्नु रहेको छ । यस चरणमा इरानले आफ्नो सुरक्षा र क्षेत्रीय स्थिरताका लागि मध्यपूर्वका विभिन्न क्षेत्रबाट अमेरिकी सेनाको पूर्ण फिर्तीको माग गरेको थियो । तेहरानको दृष्टिकोणमा, यस क्षेत्रमा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिलाई द्वन्द्वको मुख्य कारणमध्ये एक मानिन्छ । पहिलो चरणका यी सर्तहरू पूरा भएपछि मात्र दोस्रो चरणको वार्ता प्रक्रिया सुरु गरिने उल्लेख छ ।
दोस्रो चरणको वार्ता आणविक मुद्दासम्बन्धी हुने भनिएको थियो । इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमबारे अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग वार्ता गर्न तयार रहेको संकेत दिए पनि, त्यसका लागि पहिलो चरणमा उठाइएका सुरक्षा र सैन्य फिर्तीका शर्तहरू अनिवार्य रूपमा पूरा हुनुपर्ने अडान लिएको थियो । यो प्रस्तावले आणविक कार्यक्रमलाई क्षेत्रीय सुरक्षाको व्यापक फ्रेमवर्कभित्र राखेर हेर्नुपर्ने इरानको अडानलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ ।
यो प्रस्ताव यस महिनाको सुरुमा इरानले संयुक्त राज्य अमेरिकालाई पाकिस्तानी मध्यस्थतामार्फत बुझाएको थियो । उक्त १४-बुँदे शान्ति योजना अमेरिकी प्रशासनद्वारा प्रस्तुत गरिएको पूर्ववर्ती प्रस्तावको प्रतिक्रियास्वरूप आएको थियो । यसअघि, वासिङ्टनको योजनाले दुई महिनाको युद्धविरामको आह्वान गरेको थियो, जसको उद्देश्य तत्कालका लागि द्वन्द्वलाई शान्त पार्नु थियो ।
तर, तेहरानले अमेरिकी युद्धविरामको प्रस्तावमा असहमति जनाउँदै त्यसको सट्टा “युद्धको पूर्ण अन्त्य” मा केन्द्रित हुन आग्रह गरेको थियो । इरानले आफ्नो प्रस्तावमा ३० दिनको समयसीमाभित्र अमेरिकी सेनाको पूर्ण फिर्तीको माग गर्दै, युद्धविराम मात्र पर्याप्त नहुने र दीर्घकालीन समाधानका लागि मूल कारणहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्नेमा जोड दिएको थियो । अमेरिकी प्रस्तावको तुलनामा इरानको प्रस्तावले क्षेत्रीय सुरक्षा र अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको विषयलाई प्राथमिकतामा राखेको देखिन्छ ।
यस प्रस्तावको अस्वीकृतिले अमेरिका र इरानबीचको सम्बन्धमा लामो समयदेखि चलिरहेको गहिरो अविश्वासलाई पुनः उजागर गरेको छ । मध्यपूर्वमा प्रभाव विस्तारका लागि दुई देशबीच परम्परादेखि नै कडा प्रतिस्पर्धा रहँदै आएको छ, जसले गर्दा कुनै पनि पक्षबाट आउने प्रस्तावलाई अर्को पक्षले गम्भीर आशंकाका साथ हेर्ने गरेको छ । कूटनीतिक पहलहरू बारम्बार अवरुद्ध हुनुले क्षेत्रीय द्वन्द्व र अस्थिरताको जोखिम यथावत् रहने संकेत गर्दछ ।
तेहरान टाइम्सको रिपोर्टअनुसार, अमेरिकी पक्षले इरानका प्रस्तावका केही बुँदाहरूलाई अवास्तविक र एकपक्षीय भएको भन्दै अस्वीकार गरेको अनुमान गरिएको छ, विशेषगरी मध्यपूर्वबाट अमेरिकी सेनाको पूर्ण फिर्तीको शर्तलाई अमेरिकाले आफ्नो सुरक्षा हितका लागि स्वीकार्य नमानेको हुनसक्छ । यो अस्वीकृतिसँगै, निकट भविष्यमा अमेरिका र इरानबीचको तनाव कम गर्ने अन्य कुनै प्रभावकारी कूटनीतिक मार्गहरू तत्काल खुल्ने सम्भावना कम देखिएको छ ।
