ग्लोबल पिस इन्डेक्स २०२६: नेपाल १११ औँ स्थानमा, दक्षिण एसियामा भुटान अग्रस्थानमा
इन्स्टिट्युट फर इकोनोमिक्स एन्ड पिस (IEP) द्वारा प्रकाशित ग्लोबल पिस इन्डेक्स (GPI) २०२६ अनुसार, नेपाल विश्वका १६३ देशहरूमध्ये १११ औँ शान्तिपूर्ण राष्ट्रको रूपमा सूचीकृत भएको छ। २.१४३ अंकसहित नेपालले समग्र शान्तिको स्तरमा मध्यम प्रदर्शन गरेको प्रतिवेदनले जनाएको छ। यो स्थानले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशमा नेपालको शान्ति र स्थिरताको अवस्थालाई प्रतिबिम्बित गर्छ।
ग्लोबल पिस इन्डेक्सले विभिन्न २३ गुणात्मक र मात्रात्मक सूचकहरूको आधारमा देशहरूमा शान्तिको स्तर मापन गर्छ। यसमा आन्तरिक तथा बाह्य द्वन्द्वको स्तर, समाजमा सुरक्षा र संरक्षणको अवस्था (उदाहरणका लागि, हिंसात्मक अपराध, राजनीतिक अस्थिरता, आतङ्कको स्तर) र सैनिकीकरणको डिग्री (सैन्य खर्च, सैनिकहरूको संख्या, आणविक तथा भारी हतियारको उपलब्धता) जस्ता तीन मुख्य क्षेत्रहरू समावेश हुन्छन्। नेपालको १११ औँ स्थान यी सूचकहरूको समग्र मूल्यांकनको परिणाम हो, जसले देशको शान्ति प्रक्रिया र सुरक्षा प्रबन्धका पक्षहरूलाई दर्शाउँछ।
दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूमा शान्तिको हिसाबले भुटान सबैभन्दा अगाडि रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यसले दक्षिण एसियाली क्षेत्रभित्र शान्तिको स्तरमा विद्यमान भिन्नतालाई उजागर गर्छ। नेपालले यस क्षेत्रमा आफ्नो स्थान कायम राख्न र अझ सुधार गर्नका लागि आन्तरिक सुरक्षा, सुशासन र सामाजिक सद्भावका क्षेत्रमा थप प्रयास गर्नुपर्ने देखिन्छ। दक्षिण एसियाली सन्दर्भमा भुटानको अग्रणी स्थानले यस क्षेत्रका अन्य राष्ट्रहरूलाई शान्ति प्रवर्द्धनका लागि प्रेरणा प्रदान गर्दछ।
ग्लोबल पिस इन्डेक्सको प्रकाशनले सरकार, नीति निर्माता, अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय, अनुसन्धानकर्ता र सर्वसाधारणलाई कुनै पनि राष्ट्रको शान्ति र स्थिरताको अवस्थाबारे महत्वपूर्ण जानकारी प्रदान गर्छ। यसले देशहरूलाई शान्ति प्रवर्द्धनका लागि आवश्यक नीति तथा कार्यक्रमहरू तर्जुमा गर्न मद्दत पुर्याउँछ। लगानीकर्ताहरूका लागि पनि यो सूचकांकले कुनै देशको जोखिम र अवसरको मूल्यांकन गर्न सहायक भूमिका खेल्छ, किनकि शान्तिपूर्ण वातावरण लगानीका लागि आकर्षक मानिन्छ।
नेपालले विगत केही वर्षदेखि शान्ति प्रक्रियामा उल्लेखनीय प्रगति गरे पनि, यस इन्डेक्समा प्राप्त स्थानले केही चुनौतीहरू अझै विद्यमान रहेको संकेत गर्छ। राजनीतिक स्थिरता कायम राख्नु, आर्थिक असमानता घटाउनु, भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्नु र सामाजिक न्याय प्रवर्द्धन गर्नु शान्ति र सुरक्षाका लागि अपरिहार्य शर्तहरू हुन्। यी क्षेत्रमा निरन्तर सुधार गर्न सकेमा नेपालको स्थान आगामी वर्षहरूमा अझ सुदृढ हुने सम्भावना रहन्छ। समग्रमा, ग्लोबल पिस इन्डेक्स २०२६ मा नेपालको १११ औँ स्थानले देशमा शान्तिको अवस्थालाई मध्यमार्गी रूपमा चित्रण गर्छ र दिगो शान्तिको लागि निरन्तर प्रयासको आवश्यकतामा जोड दिन्छ।
