साउदी अरबमा मृत्युदण्ड: शवविहीन परिवारको चित्कार

किब्रोम किन्फे अरेगावी यसै वर्षको जुन महिनामा गाँजा तस्करीको आरोपमा साउदी अरबमा मृत्युदण्ड सुनाइएका पाँच इथियोपियालीहरूमध्ये एक थिए।

साउदी अरबमा लागुऔषध तस्करीको आरोपमा मृत्युदण्ड दिइएका आफ्ना छोरा किब्रोमको शव नफर्काइएपछि किन्फे अरेगावी गहिरो पीडामा छन्। “हामीले परिवारलाई सान्त्वना दिन र उनको मृत्युलाई स्वीकार गर्न सहज होओस् भनेर सबै कर्महरू गर्‍यौँ, तर यसले मलाई शान्ति दिने छैन। यो पछुतो र दुःख मेरो जीवनभरि रहिरहनेछ,” किन्फे भन्छन्। साउदी अरबमा मृत्युदण्ड दिइने चलन बढ्दो छ, जुन विश्वमा चीन र इरानपछि मृत्युदण्डको धेरै अभ्यास गर्ने देशहरूमध्ये पर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकारवादी संस्था ह्यूमन राइट्स वाचका अनुसार साउदी अरबले यो वर्षको जुलाई २७ तारिखसम्म ११६ जनालाई मृत्युदण्ड दिइसकेको छ।

मृत्युदण्डपछि शव फिर्ता नगर्दा परिवारले भोग्नुपरेको पीडा अझ गहिरो हुन्छ। इथियोपियाका अर्थोडक्स इसाईहरूका लागि धार्मिक विधिअनुसार शव गाड्नु आस्थाको महत्त्वपूर्ण पाटो हो, जसमा शवलाई कात्रोमा बेरेर काठको शवपेटिकामा राखिन्छ। २५ वर्षीय किब्रोम किन्फे अरेगावीको शव घर नआएकाले यी कर्महरू गर्न सकिने छैन। युरोपेली साउदी मानव अधिकार सङ्गठन (ईएसओएचआर) की वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता दुआ जैनीले “शव फिर्ता गर्न अस्वीकार गर्नु प्रशासनिक विषय मात्र नभई परिवारलाई पनि दण्डित गर्नु हो” भन्छिन्। संयुक्त राष्ट्रसङ्घकी धार्मिक आस्थाको स्वतन्त्रतासम्बन्धी विशेष प्रतिवेदक नाजिला गानिआले शव रोक्ने साउदी अरबको अभ्यासलाई “यातना र दुर्व्यवहार” को सङ्ज्ञा दिएकी छन्।

औपचारिक रूपमा धार्मिक हिसाबले शव गाड्नु इथियोपियाका अर्थोडक्स इसाईहरूको आस्थाको एउटा महत्त्वपूर्ण पाटो हो, जसअन्तर्गत कात्रोमा शव बेरेर काठको शवपेटिकामा राख्ने गरिन्छ।

मृत्युदण्ड दिइएका पाँच इथियोपियालीहरूलाई कुनै पूर्वचेतावनी दिइएको थिएन, न त उनीहरूका व्यक्तिगत सामान वा मृत्युदण्डको प्रमाणपत्र परिवारलाई फिर्ता गरिएको थियो। किब्रोम किन्फे अरेगावी सन् २०२० मा आफ्ना बुबासँग वैध भिसा बिना साउदी अरब गएका थिए, जहाँ उनीहरूलाई पक्राउ गरी १५ महिना जेलमा राखेर देशनिकाला गरिएको थियो। इथियोपियामा चलिरहेको गृहयुद्धका कारण किब्रोम सन् २०२३ मा पुनः साउदी अरब फर्कने प्रयासमा थिए। सोही क्रममा पक्राउ परेपछि उनमाथि लागुऔषध तस्करीको आरोप लाग्यो। तीन महिना जेलमा बिताएपछि उनलाई मृत्युदण्ड सुनाइयो र तीन वर्षपछि अचानक जुनमा मृत्युदण्ड दिइयो। “मैले सामाजिक सञ्जालबाट उनको मृत्युबारे थाहा पाएँ,” किन्फेले बीबीसीसँग भने। उनी आफ्ना छोरा निर्दोष रहेको र गलत ढङ्गले दोषी ठहर गरिएको दाबी गर्छन्।

किब्रोम किन्फे अरेगावीकी आमा आफ्नो छोरालाई फसाइएको बताउँछिन्।

सोही जेलमा २६ वर्षीय सिगाबु गेब्रेमारिअमलाई पनि समान अपराधमा मृत्युदण्ड दिइएको थियो। इथियोपियाको मध्यटिग्रे क्षेत्रका सिगाबु गरिबी र गृहयुद्धबाट बच्न १८ वर्षको उमेरमा साउदी अरब गएका थिए। उनका बुबा हागोस गेब्रेमेस्केलका अनुसार सिगाबुले घर फर्किएर बिहे गर्ने योजना बनाएका थिए, तर परिवारले अन्ततः प्रतीकात्मक अन्तिम संस्कारको व्यवस्था गर्नुपर्‍यो। उनकी आमा लेटेक्रिस्टोस गेब्रेत्सादिक भन्छिन्, “मेरा सबै छोरीहरू छन्, ऊ एक मात्र छोरा थियो। उनीहरूले उसको बिहेको तयारी गरिरहेका थिए। उनीहरूको दुःख मेरोभन्दा ठूलो छ।” परिवार साउदी अधिकारीहरूले सिगाबुको अपराधबारे प्रमाण देखाऊन् भन्ने चाहन्छन्। एम्नेस्टी इन्टर्न्याश्नलको गत वर्षको प्रतिवेदनअनुसार, साउदी अरबमा लागुऔषधसम्बन्धी अपराधमा मृत्युदण्ड पाएकामध्ये ७५ प्रतिशत विदेशी नागरिक छन्। ईएसओएचआरकी जैनीका अनुसार आपराधिक गिरोहहरूले कमजोर आप्रवासीहरूको शोषण गर्ने गरेका छन्।

औपचारिक अन्तिम संस्कार नगरेकाले आफ्नो जिन्दगीमा सधैँ पछुतो रहने किब्रोम किन्फे अरेगावीका बुवा बताउँछन्।

ईएसओएचआरका अनुसार राजा सलमान बिन अब्दुलअजीज अल साउद सन् २०१५ मा राजगद्दीमा आसीन भएदेखि साउदी अरबमा मृत्युदण्ड दिइएका व्यक्तिहरूको सङ्ख्या २,००० नाघेको छ, जसमध्ये ४२ प्रतिशत विदेशी थिए। सन् २०१५ मा मात्र ३५६ जनालाई मृत्युदण्ड दिइएको थियो, जुन एक वर्षमा दिइएको सबैभन्दा ठूलो सङ्ख्या हो। साउदी कानुनअनुसार अधिकारीहरूलाई दूतावासको खर्चमा शव फिर्ता पठाउन अनुमति भए पनि यस्तो कहिल्यै नहुने जैनीको भनाइ छ। टर्की र जोर्डनका परिवारहरूले यसअघि कैदीहरूको शव फिर्ताको माग गर्दै अभियान चलाए पनि सफल हुन सकेनन्। बीबीसीले यस विषयमा साउदी सरकारसँग प्रतिक्रिया मागे पनि कुनै जवाफ प्राप्त भएन। साउदी गृह मन्त्रालयले लागुऔषध तस्कर तथा अवैध तस्करहरूविरुद्ध कडाभन्दा कडा सजाय दिन सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताएको छ, र यसलाई “पृथ्वीमा भ्रष्टाचार फैलाउने” कार्यको रूपमा परिभाषित गरेको छ।

मृत्युदण्ड दिइनुअघि सिगाबु गेब्रेमारिअम तीन वर्ष जेलमा रहे।

साउदी अरबले हाल मृत्युदण्डको पर्खाइमा रहेका कैदीहरूको सङ्ख्या सार्वजनिक गर्दैन, तर मानव अधिकारकर्मीहरूका अनुसार यो सङ्ख्या सयौँमा हुन सक्छ। ह्यूमन राइट्स वाचकी अनुसन्धानकर्ता जोय शियाका अनुसार, “साउदी अरेबियामा गोप्य रूपमा वा पूर्वसूचनाबेगर मृत्युदण्ड दिइन्छ। यसले कैदीहरू र उनीहरूका परिवारहरूलाई मृत्युदण्डको तयारी गर्न पर्याप्त समय दिँदैन, जसले उनीहरूको अधिकारको हनन गर्छ।” मृत्युदण्डको सजाय पाएका एक अज्ञात कैदीले बीबीसीलाई बताएअनुसार, सन् २०२३ मा पक्राउ परेपछि उनले लागुऔषध तस्करीको आरोप स्वीकार गरेका थिए र दोषी ठहरिएका थिए। उनी आममाफीको आशामा छन्, तर यो वर्ष आफ्ना १५ जना कैदी साथीहरूलाई मृत्युदण्ड दिइएको देखेकाले उनी स्वयंलाई पनि मृत्युदण्ड दिइने डरमा छन्। “हरेक पटक गार्डहरूले ढोका खोल्दा अब कसको पालो होला भन्ने लाग्छ,” उनले भने। आफ्नो अवशेष घर पुगोस् भन्ने उनको अन्तिम इच्छा छ। “मलाई डर छ कि मेरा आमाबुवाले मेरो शरीर पनि देख्न पाउनुहुने छैन।”