काजकस्तानमा ७० वर्षपछि प्राकृतिक वासस्थानमा फर्कियो दुर्लभ आमुर बाघ
मध्यएशियाको काजकस्तानमा करिब एक शताब्दीअघि लोप भइसकेको दुर्लभ आमुर बाघलाई पुनःस्थापित गर्ने महत्वाकांक्षी परियोजनाअन्तर्गत एउटा पोथी बाघलाई जङ्गलमा छोडिएको छ। यो कदम काजकस्तानको वन्यजन्तु संरक्षण इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण कोशेढुङ्गा मानिएको छ, जहाँ झन्डै ७० वर्षपछि यो प्रजातिको बाघ प्राकृतिक वासस्थानमा फर्किएको हो।
काजकस्तानको इली-बल्खाश आरक्षमा रुसबाट ल्याइएको ‘उमित’ नामको पोथी बाघलाई हालै जङ्गलमा छोडिएको हो। यो पुनःस्थापन कार्यक्रमको उद्देश्य मध्यएशियामा आमुर बाघको दिगो प्रजाति पुनर्जीवित गर्नु हो, जुन विश्वभरका दुर्लभ तथा संकटापन्न वन्यजन्तुमध्ये एक हो। ऐतिहासिक रूपमा, आमुर बाघहरू एक समय मध्यएशियाको विशाल क्षेत्रमा फैलिएका थिए, तर २०औँ शताब्दीको सुरुवातमै वासस्थानको विनाश, अवैध शिकार र मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्वका कारण यस क्षेत्रबाट लोप भएका थिए। अन्तिम पटक सन् १९४० को दशकमा यस क्षेत्रमा आमुर बाघ देखिएको विश्वास गरिन्छ।
यो पुनःस्थापना पहलका लागि रुसबाट कुल चारवटा बाघ ल्याइएको छ। प्रारम्भिक चरणमा, उमितको नयाँ वासस्थानमा अनुकूलन र व्यवहारको गहन अनुगमन गरिनेछ। अधिकारीहरूका अनुसार, नयाँ वातावरणमा उमित कसरी घुलमिल हुन्छे, शिकार गर्न सक्षम हुन्छे र सामान्य व्यवहार प्रदर्शन गर्छे भन्ने कुराको सूक्ष्म अध्ययन गरिनेछ। यस अनुगमनबाट प्राप्त तथ्याङ्कका आधारमा बाँकी तीनवटा बाघलाई जङ्गलमा छोड्ने वा नछोड्ने भन्ने निर्णय लिइनेछ। यो सावधानीपूर्वक अपनाइएको रणनीतिले पुनःस्थापना कार्यक्रमको सफलता सुनिश्चित गर्ने विश्वास लिइएको छ।
इली-बल्खाश आरक्षलाई आमुर बाघका लागि उपयुक्त वासस्थानका रूपमा छनोट गरिएको छ। यस क्षेत्रमा पर्याप्त मात्रामा शिकारका जनावरहरू उपलब्ध हुनुका साथै विशाल र सुरक्षित प्राकृतिक वातावरण रहेको छ। संरक्षणवादीहरूका अनुसार, यो क्षेत्र बाघको संख्या बढाउन र प्राकृतिक प्रजननका लागि आदर्श मानिएको छ। विश्व वन्यजन्तु कोष (WWF) जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको सहकार्यमा काजकस्तान सरकारले यो परियोजना अगाडि बढाएको हो। यस पहलले जैविक विविधता संरक्षणमा काजकस्तानको प्रतिबद्धतालाई पनि उजागर गरेको छ।
आमुर बाघको सफल पुनःस्थापनाले यस क्षेत्रको समग्र पारिस्थितिक प्रणालीमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। बाघहरू शीर्ष शिकारी भएकाले तिनीहरूको उपस्थिति स्वस्थ पारिस्थितिक प्रणालीको सूचक मानिन्छ। यसले शिकार प्रजातिहरूको जनसंख्यालाई सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्छ र वनस्पतिको वृद्धिमा समेत अप्रत्यक्ष रूपमा सहयोग पुर्याउँछ। यद्यपि, यो परियोजना चुनौतीरहित भने छैन। अवैध शिकार नियन्त्रण, मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरण, र वासस्थानको निरन्तर संरक्षण सुनिश्चित गर्नु आगामी दिनका प्रमुख चुनौतीहरू हुनेछन्।
संरक्षणविद्हरूले यो कदमलाई मध्यएशियामा लोपोन्मुख प्रजातिहरूको संरक्षणमा एउटा नयाँ अध्यायको रूपमा हेरेका छन्। यदि यो कार्यक्रम सफल भयो भने, यसले भविष्यमा अन्य लोपोन्मुख प्रजातिहरूलाई पनि तिनीहरूको ऐतिहासिक वासस्थानमा फर्काउने प्रेरणा प्रदान गर्न सक्नेछ। काजकस्तानको इली-बल्खाश आरक्षमा उमितको यात्राले विश्वभरका वन्यजन्तु प्रेमी र संरक्षणविद्हरूलाई आशा र उत्साह प्रदान गरेको छ।
