स्याङ्जाको भिरकोटमा अकबरे खुर्सानी खेती: बाँझो जमिन सदुपयोग र किसानको आयआर्जनको नयाँ आधार
३० जेठ, स्याङ्जा । परम्परागत कृषिको विकल्प खोजिरहेका स्याङ्जाका किसानहरूका लागि भिरकोट नगरपालिकाले एउटा नयाँ र उत्साहजनक पहल सुरु गरेको छ। बढ्दै गइरहेको बाँझो जमिनको समस्या र जंगली जनावरको त्रासका कारण कृषि पेशाबाट विमुख भइरहेका किसानहरूलाई नगरपालिकाले सामूहिक अकबरे खुर्सानी खेतीमा संलग्न गराई आयआर्जनसँग जोड्ने प्रयास गरेको हो। यो कार्यक्रमले स्थानीय कृषि क्षेत्रमा नयाँ उत्साह र परिवर्तनको संकेत दिएको छ।
नगरपालिकाले आफ्नो ‘खेती प्रवर्द्धन कार्यक्रम’ अन्तर्गत नौ वटै वडामा सामूहिक नर्सरी स्थापना गरी अकबरे खुर्सानीको व्यावसायिक खेती विस्तार गरेको छ। यो पहलले किसानहरूलाई संगठित रूपमा कृषि कार्यमा संलग्न गराउनुका साथै नगदेबाली मार्फत आर्थिक सशक्तिकरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ। नगरपालिकाको तथ्यांक अनुसार, हालसम्म २६ वटा नर्सरीबाट करिब एक लाख चार सय अकबरे खुर्सानीका बिरुवा उत्पादन गरिसकिएको छ। यी बिरुवाहरू २७० जना किसानहरूलाई वितरण गरिएको छ, जसबाट झन्डै १२५ रोपनी क्षेत्रफलमा अकबरे खुर्सानीको व्यावसायिक खेती विस्तार भएको छ।
भिरकोट नगरपालिकाले यो कार्यक्रमलाई केवल बिरुवा वितरणमा मात्र सीमित नराखेको दाबी गरेको छ। नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत लक्ष्मण लम्सालले किसानहरूलाई आवश्यक प्राविधिक सहयोग र तालिमसमेत उपलब्ध गराइरहेको जानकारी दिए। लम्सालका अनुसार, ‘अभिमुखीकरण, समूह गठन, बीउ व्यवस्थापन, रोग तथा किराको नियन्त्रण, जैविक विषादी निर्माण र झोलमल बनाउने तालिमसमेत सञ्चालन गरेर अकबरे खुर्सानी खेती सुरु गराएका छौँ।’ यसले किसानहरूलाई आधुनिक र दिगो कृषि प्रविधि अपनाउन मद्दत पुर्याएको छ।
अकबरे खुर्सानीलाई प्राथमिकतामा राख्नुका पछाडि केही महत्वपूर्ण कारणहरू छन्। नगरपालिकाका अधिकारीहरूका अनुसार, अकबरे खुर्सानीको बजार सहजै उपलब्ध हुने, बाँझो जमिनको समेत प्रभावकारी उपयोग हुने र जंगली जनावरबाट हुने नोक्सानी पनि तुलनात्मक रूपमा कम हुने भएकाले यस बालीमा जोड दिइएको हो। लम्सालले थपे, ‘यसले उत्पादन त हुन्छ नै, त्यसले बजार पनि सहजै पाउँछ। किसानले यसबाट कमाउन थालेपछि सहजै आकर्षित हुन्छन् भन्ने हाम्रो बुझाइ छ।’ यो तर्कले अकबरे खुर्सानीलाई एक आकर्षक नगदेबालीको रूपमा स्थापित गर्न खोजेको देखिन्छ।
किसानहरूलाई थप प्रोत्साहन गर्न र खेतीलाई व्यावसायिक बनाउन नगरपालिकाले विभिन्न साझेदारहरूसँग पनि सहकार्य गरेको छ। हेफर प्रोजेक्ट नेपाल परियोजनाअन्तर्गत एक रोपनीभन्दा बढी क्षेत्रफलमा अकबरे खुर्सानी लगाउने किसानहरूलाई मल्चिङ प्लास्टिकसमेत सहयोग गरिएको छ। मल्चिङले माटोको चिस्यान कायम राख्न, झारपात नियन्त्रण गर्न र बाली उत्पादन बढाउन मद्दत पुर्याउँछ।
नगरपालिकाको यो प्रयासबाट किसानहरू पनि निकै हौसिएका छन्। भिरकोट–७ का वडाध्यक्ष ताराप्रसाद अर्यालले यस कार्यक्रमले बाँझो जमिनको उपयोगसँगै रोजगारी सिर्जना र आयआर्जन बढाउने लक्ष्यलाई थप बल पुग्ने विश्वास किसानमा जागृत भएको बताए। यो पहलले स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्दै कृषि क्षेत्रलाई पुनरुत्थान गर्ने र किसानहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण कदम चालेको छ।
