विश्वकप फुटबलको रौनक र स्वास्थ्यमा पर्नसक्ने असर
फुटबल विश्वकपजस्ता ठूला खेलकुद प्रतियोगिताले विश्वभरका लाखौँ समर्थकमा अभूतपूर्व उत्साह ल्याउँछन्। विशेषगरी नेपाली समयानुसार धेरै खेलहरू मध्यराति वा बिहान सबेरै हुने भएकाले दर्शकहरूले आफ्नो नियमित निद्राको तालिका परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ। यसैक्रममा खेलको रोमाञ्चक माहोलमा धेरैले रक्सी, चिप्स, फ्रेन्च फ्राइज, बर्गर, पिज्जा तथा अन्य प्रशोधित स्न्याक्सको अत्यधिक सेवन गर्छन्। यस्तो बानी केही दिन वा केही सातासम्म दोहोरिँदा यसले शरीरमा विभिन्न नकारात्मक स्वास्थ्य असर पार्न सक्छ, जसमा निद्राको कमी, अस्वस्थकर खानपान र मदिरा सेवन मुख्य कारक हुन्।
मानव शरीरको जैविक घडी अर्थात् ‘बायोलोजिकल क्लक’ नियमित निद्रामा आधारित हुन्छ। वयस्क व्यक्तिलाई सामान्यतया दैनिक ७ देखि ९ घण्टा गुणस्तरीय निद्रा आवश्यक मानिन्छ। विश्वकप हेर्न राति जाग्राम बस्दा निद्राको समय घट्छ र शरीरको प्राकृतिक चक्रमा असर पर्छ। निद्रा कम हुँदा थकान, काममा ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ, निर्णय क्षमतामा कमजोरी तथा स्मरणशक्ति प्रभावित हुने समस्या देखिन सक्छ। लगातार निद्राको कमीले शरीरमा तनाव हार्मोन ‘कोर्टिसोल’को मात्रा बढाउन सक्छ, जसले उच्च रक्तचाप, मधुमेह र मुटुसम्बन्धी रोगको जोखिम बढाउँछ। लगातार निद्रा नपुग्दा चिडचिडापन, तनाव, चिन्ता र भावनात्मक असन्तुलन पनि बढ्न सक्छ।
रातभर जागा बस्नु, अत्यधिक तनावपूर्ण खेल हेर्नु र रक्सी सेवन गर्नु मुटुका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। खेलका क्रममा हुने अत्यधिक उत्साह, तनाव र भावनात्मक उतारचढावले रक्तचाप तथा मुटुको धड्कन अस्थायी रूपमा बढाउन सक्छ। पहिलेदेखि नै उच्च रक्तचाप, मुटुरोग वा मधुमेह भएका व्यक्तिमा यस्तो असर अझ बढी देखिन सक्छ। निद्राको कमी र अस्वस्थकर खानपानले मुटु तथा रक्तनली प्रणालीमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
विश्वकप हेर्दा धेरै मानिसहरू उच्च क्यालोरीयुक्त स्न्याक्स खाने गर्छन्, जसमा बोसो, नुन र क्यालोरीको मात्रा धेरै हुन्छ। राति अबेर खाना खाँदा शरीरले ऊर्जा कम खर्च गर्ने भएकाले अतिरिक्त क्यालोरी बोसोका रूपमा सञ्चित हुन सक्छ। यसले तौल बढ्ने, पेटमा बोसो जम्ने तथा दीर्घकालीन रूपमा मोटोपना, मधुमेह र मुटुरोगको जोखिम बढाउँछ। राति ढिलो खाना खाने र रक्सी सेवन गर्ने बानीले पाचन प्रणालीमा पनि प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ, जसले अपच, पेट फुल्ने, एसिडिटी, ग्यास्ट्रिक तथा पेट पोल्ने समस्या निम्त्याउँछ। विशेषगरी मसलेदार, तारेका तथा प्रशोधित खाद्य पदार्थको अत्यधिक सेवनले पेट तथा आन्द्रामा अतिरिक्त भार पर्न सक्छ। खाना खाए लगत्तै सुत्दा रिफ्लक्स अर्थात् पेटको अम्ल घाँटीतर्फ फर्किने समस्या पनि हुन सक्छ।
धेरै मानिसले खेल हेर्दै रक्सी सेवनलाई मनोरञ्जनको हिस्सा बनाउने गर्छन्। तर रक्सीले निद्राको गुणस्तर बिगार्न सक्छ। रक्सी सेवन गरेपछि सुरुमा निद्रा लागे पनि रातभर गहिरो र आरामदायी निद्रा प्राप्त हुँदैन। यसका अतिरिक्त रक्सीले शरीरमा पानीको कमी गराउन सक्छ, जसका कारण टाउको दुख्ने, थकान बढ्ने र अर्को दिन काममा प्रभाव पर्न सक्छ। अत्यधिक रक्सी सेवनले कलेजो, मुटु र मस्तिष्कमा दीर्घकालीन असर पार्ने जोखिम पनि हुन्छ। पर्याप्त निद्रा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीका लागि अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। लगातार केही दिनसम्म पनि पर्याप्त निद्रा नपाउँदा रोगसँग लड्ने शरीरको क्षमता कमजोर हुन सक्छ। यसले रुघाखोकी, भाइरल संक्रमण तथा अन्य स्वास्थ्य समस्याको जोखिम बढाउन सक्छ।
स्वास्थ्य जोगाउँदै विश्वकप कसरी हेर्ने ?
– सकेसम्म खेलअघि केही समय आराम गर्ने वा छोटो निद्रा लिने।
– दैनिक कम्तीमा ७ घण्टा आसपासको कुल निद्रा सुनिश्चित गर्ने।
– रक्सीको मात्रा सीमित राख्ने वा सकेसम्म सेवन नगर्ने।
– चिप्स र जंकफुडको सट्टा फलफूल, ड्राइफ्रुट्स, सलाद वा हल्का स्न्याक्स खाने।
– पर्याप्त पानी पिउने।
– खेल सकिएपछि सम्भव भएसम्म पर्याप्त आराम गर्ने। मुटुरोग, उच्च रक्तचाप वा मधुमेह भएका व्यक्तिले विशेष सावधानी अपनाउने।
विश्वकपजस्ता ठूला खेल प्रतियोगिताले मनोरञ्जन, उत्साह र सामूहिक खुसी प्रदान गर्छन्। तर खेलप्रतिको उत्साहका कारण लगातार रातभर जाग्राम बस्ने, अत्यधिक रक्सी पिउने र अस्वस्थकर स्न्याक्स खाने बानीले स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। त्यसैले, खेलको आनन्द लिँदै पर्याप्त निद्रा, सन्तुलित खानपान र संयमित जीवनशैली अपनाउनु नै स्वस्थ समर्थक बन्ने सबैभन्दा राम्रो उपाय हो।
