सन् २०२५ मार्चमा फिफा विश्वकपका लागि इरान छनोट हुँदा आगामी भूराजनीतिक जटिलताहरूको कुनै अनुमान थिएन। विश्वकप आरम्भ हुन केही दिन मात्र बाँकी रहँदा इरानको सहभागिता नै अनिश्चितताले घेरिएको छ। सर्वोच्च नेताको हत्या प्रयासमा इजरायलसँग मिलेर इरानविरुद्ध सैन्य आक्रमण थालेको आरोप लागेको अमेरिकामा इरानी राष्ट्रिय टोलीले खेल्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। युद्ध अझै जारी रहँदा, इरानी खेलाडीहरूको लागि अमेरिकी भिसा र प्रशिक्षण शिविरको व्यवस्थापन जटिल चुनौती बनेको थियो।
तस्बिर क्याप्शन: मेमा गाम्बियासँगको मैत्रीपूर्ण खेलमा इरानी राष्ट्रिय टोलीका खेलाडीहरू। (स्रोत: Orhan Cicek/Anadolu via Getty Images)
विश्वकप २०२६ का लागि छनोट हुने पहिलो टोलीहरूमध्ये इरान भए पनि, टोलीका अधिकांश सदस्यहरूले बल्ल शुक्रबार अमेरिकी भिसा प्राप्त गरेका छन्। यद्यपि, इरानी फुटबल महासङ्घका प्रमुख मेहदी ताजसहित केही कर्मचारीहरूको भिसा आवेदन अस्वीकृत भएको छ। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले “आतङ्कवादीहरूलाई अमेरिकाभित्र छिराउन इरानी टोलीलाई यो प्रणालीको दुरुपयोग गर्न नदिने” स्पष्ट पारेको छ। मेक्सिकोका लागि इरानी राजदूतका अनुसार, राष्ट्रिय टोलीलाई खेल हुने दिन मात्र अमेरिका प्रवेश गर्ने र सोही दिन फर्कने कडा सर्तमा भिसा दिइएको छ। सुरुमा अरिजोनाको टुसानमा प्रशिक्षणको योजना रहे पनि, अब टोली मेक्सिकोको टीख्वानामा बस्नेछ र समूह चरणका तीनवटै खेल अमेरिकामा खेल्नेछ।
भूराजनीतिक तनाव र फुटबलको भूमिका
अमेरिका र इरानबीच चार दशकभन्दा लामो शत्रुतापूर्ण सम्बन्ध छ, जुन सन् १९७९ मा तेहरानस्थित अमेरिकी दूतावास कब्जामा लिई बन्धक बनाइएपछि औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध विच्छेदमा पुग्यो। फुटबलले उनीहरूलाई पटकपटक आमनेसामने गराएको छ। सन् १९९८ को विश्वकपमा इरानले अमेरिकालाई २-१ ले पराजित गर्दा यसलाई राजनीतिक दृष्टिकोणले “महाभिडन्त” भनिएको थियो। सन् २०२२ को विश्वकपमा पनि अमेरिकाले इरानलाई १-० ले हराएको थियो। यस प्रतियोगितामा पनि नकआउट चरणमा यी दुईबीच भेट हुन सक्ने सम्भावना छ, जसले वर्तमान युद्धको परिवेशमा फुटबललाई मात्र मुख्य चर्चाको विषय बन्न दिनेछैन।
तस्बिर क्याप्शन: इरानी टोली ७ जुनमा मेक्सिको पुगेको छ। (स्रोत: Getty Images)
आन्तरिक चुनौती र विश्वकपको महत्व
इरानमा राष्ट्रिय टोली र सर्वसाधारणबीचको सम्बन्ध जटिल बन्दै गएको छ। सन् २०२२ मा महसा अमिनीको मृत्युपश्चात् चर्केका विरोध प्रदर्शन र सरकारको दमनका कारण राष्ट्रिय टोली राजनीतिक बहसको केन्द्रमा तानियो। सरकारविरोधी प्रदर्शन दमन भएको सन्दर्भमा, राष्ट्रिय टोलीले पहिलेको जस्तो व्यापक समर्थन पाउँछ कि पाउँदैन भन्ने स्पष्ट छैन। ‘टीम मेली’ प्रति समर्थनको कमी नभए पनि, केही आलोचकहरू यसलाई राज्य संयन्त्रसँग जोडिएको ठान्छन्।
तस्बिर क्याप्शन: सन् १९९८ मा फ्रान्समा आयोजित विश्वकपको खेलमा इरानी खेलाडीहरूले अमेरिकीलाई फूल दिएका थिए। (स्रोत: Getty Images)
सात पटक विश्वकपमा छनोट भए पनि इरान समूह चरणभन्दा माथि उक्लन सकेको छैन। ४८ टोली सहभागी हुने यस विश्वकपमा नकआउट चरणमा प्रवेश गर्ने अवसर इरानले देखेको छ। तर, इरानबाहेक अन्य कुनै टोलीले यस्तो कूटनीतिक, सैन्य तनाव, भिसाको अन्योल र आन्तरिक राजनीतिक विभाजनका बीच विश्वकपमा सहभागिता जनाएको उदाहरण बिरलै पाइन्छ, जसले फुटबललाई मात्र मुख्य चर्चाको विषय बन्न दिनेछैन।
तस्बिर क्याप्शन: इरानी टोलीले विश्वकपमा सहभागी हुन जानुअघि टर्कीमा प्रशिक्षण गरेको थियो। (स्रोत: REUTERS/Dilara Senkaya)
