तस्बिर स्रोत, CAN
नेपाली क्रिकेटमा फेरि एक पटक अन्तिम समयको दबाव झेल्न नसक्दाको पीडादायी क्षण दोहोरिएको छ। हालै सम्पन्न आईसीसी क्रिकेट विश्वकप लीग २ अन्तर्गत स्कटल्यान्डविरुद्धको खेलमा नेपालले २ रनको झिनो अन्तरले पराजय भोग्यो। यस हारमा युवा अलराउन्डर गुलशन झा क्रिजमा थिए, जसले गर्दा उनलाई लिएर समर्थकमाझ पक्ष र विपक्षमा बहस चुलिएको छ। संयोगवश, पछिल्ला केही महत्त्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरूमा नेपालले हार बेहोर्दा गुलशन नै क्रिजमा थिए, जसले यो घटनालाई थप चर्चाको विषय बनाएको छ।
क्रिकेटको रोमांच अन्तिम ओभरसम्मको प्रतिस्पर्धामा हुन्छ भनिन्छ। तर, बारम्बार निर्णायक मोडमा चुकेपछि नेपाली खेलाडीहरू ठूला टोलीविरुद्ध दबाव झेल्न किन सकिरहेका छैनन् भन्ने प्रश्न गम्भीर रूपमा उठेको छ। राष्ट्रिय टोलीका पूर्वखेलाडी दीपेन्द्र चौधरीका अनुसार, “खेलाडीले त्यति बेला के निर्णय लिन्छन्, त्यही नै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यो ‘निर्णय क्षमता’ को कुरा हो।” नेपाली खेलाडीहरूको दबावमा निर्णय लिने क्षमताको कमी नै अहिलेको मूल बहसको विषय बनेको छ।
गुलशन झा र नियतिको संयोग
तस्बिर स्रोत, CAN
नेपाली क्रिकेटले पछिल्ला केही ठूला हारहरूमा गुलशन झालाई अन्तिम क्रिजमा देखेको छ। सन् २०२४ को अमेरिका/वेस्ट इन्डिज टी२० विश्वकपमा दक्षिण अफ्रिकासँगको १ रनको हृदयविदारक हारमा गुलशनले अन्तिम बलमा एक रन लिन नसक्दा नेपाल ऐतिहासिक जितबाट वञ्चित भएको थियो। त्यस्तै, दुई महिनाअगाडि मुम्बई टी२० विश्वकपमा इङ्गल्यान्डसँगको ४ रनको हारमा पनि नेपाली ब्याट्सम्यानहरूले दबाव झेल्न सकेनन्, जहाँ गुलशन झा अघिल्लो बलमा बोल्ड भएका थिए। हालै कीर्तिपुरमा सम्पन्न आईसीसी विश्वकप लीग २ को स्कटल्यान्डविरुद्धको २ रनको हारमा गुलशनले शानदार अर्धशतक प्रहार गर्दै टोलीलाई जितको नजिक पुर्याएका थिए, तर अन्तिममा उनी चुक्न पुगे।
निर्णय क्षमता र मानसिकता
तस्बिर स्रोत, CAN
नेपाली टोलीलाई ‘कार्डियाक किड्स’ को उपनाम दिइएको छ, जसले थुप्रै खेलहरू अन्तिम बलसम्म पुर्याएर खेलेको छ। यद्यपि, ठूला खेलहरूमा बारम्बार निर्णायक क्षणमा चुक्नु चिन्ताको विषय बनेको छ। दक्षिण अफ्रिका र इङ्गल्यान्ड जस्ता टेस्ट राष्ट्रहरूसँगको हारलाई क्रिकेट विश्लेषकहरूले ‘टेस्ट र एसोसियट राष्ट्रबीचको भिन्नता’ का रूपमा विश्लेषण गरेका थिए। विश्वकप लीगकै शृङ्खलाअन्तर्गत गत वर्ष स्कटल्यान्डमै खेल्दा पनि नेपाल २ रनले पराजित भएको थियो, जसको नियति यसपटक कीर्तिपुरमा दोहोरियो।
दबाव झेल्ने क्षमतालाई अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवसँग जोडेर हेरिए पनि, नेपाली टोलीमा विगत चार वर्षदेखि उही खेलाडीहरूले निरन्तर अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलिरहेका छन्। त्यसैले अनुभवको कमी भन्न मिल्ने अवस्था छैन। पूर्वकप्तान चौधरी थप्छन्, “यो ‘माइन्ड सेट’ को कमी हो। यसको विकल्प धेरैभन्दा धेरै अभ्यास नै हो।” उनले खेलाडीहरूलाई मानसिक रूपमा बलियो बनाउन विशेष प्रशिक्षण दिनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
जित्ने मनोविज्ञानको आवश्यकता
तस्बिर स्रोत, CAN
रङ्गशालाभरिका दर्शकको तीव्र अपेक्षा र दबाबबीच अन्तिम ओभरमा खेल्नु कुनै पनि खेलाडीका लागि सहज हुँदैन। स्कटल्यान्डसँगको पराजयपछि नेपालका प्रशिक्षक स्टुअर्ट लले खेलाडीहरूको बचाउ गर्दै “टीभीमा हेरे जस्तो मैदानमा सजिलो हुँदैन” भनेका थिए। तर खेलमा जित्ने मनोविज्ञान सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ, जसको कमी नेपाली खेलाडीहरूमा देखिएको आभास भएको छ। भारतीय टोलीका पूर्वकप्तान महेन्द्र सिंह धोनीले यस्ता निर्णायक क्षणमा शारीरिक शक्तिभन्दा मानसिक शक्ति जरुरी हुने बताएका थिए।
नेपाली राष्ट्रिय टोली ‘ए’ का प्रशिक्षक राजु बस्नेत खेललाई दबावको स्थितिसम्म पुग्न नदिने सूत्र नेपालका लागि आवश्यक रहेको बताउँछन्। उनका अनुसार, “अन्तिम बलसम्म खेल पुर्याउन दिनु हुँदैन। एक दुई ओभरअगाडि नै रिस्क उठाऊँ। दबावको स्थितिसम्म किन खेललाई लाने?” वर्तमानमा, नेपाली टोली आईसीसी विश्वकप लीग २ शृङ्खलाको खराब स्थितिमा छ र यसबाट पार पाउन अबका खेलहरूमा जित्नुको विकल्प छैन। यस्तो अवस्थामा नेपाली खेलाडीहरूलाई दबावको स्थितिबाट निकाल्न र जितको मनोविज्ञान विकास गर्न थप मानसिक प्रशिक्षणहरूको आवश्यकता टड्कारो देखिन्छ।
