तस्बिर स्रोत, Reuters
भारतले तत्काल लागु हुने गरी चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय गरेपछि नेपालमा त्यसको सम्भावित असरबारे गम्भीर चर्चा सुरु भएको छ। यो भारतीय कदमले बजारमा चिनीको अभाव हुन सक्ने र मूल्य बढ्ने चिन्ता सर्वसाधारण उपभोक्तामाझ देखिन्छ। तथापि, नेपाली चिनी उत्पादकहरू भने यो प्रतिबन्धबाट तत्काल नेपालमा खासै असर नपर्ने दाबी गर्छन्।
नेपाली चिनी उद्योग सङ्घका अध्यक्ष शशिकान्त अग्रवालले बीबीसीलाई जानकारी गराएअनुसार, कम्तीमा यो आर्थिक वर्षसम्म नेपालभित्र चिनी आपूर्तिमा कुनै किसिमको अवरोध आउने छैन। आउँदा दिनमा चिनीको मूल्यमा वृद्धि भए पनि त्यो “उल्लेख्य नहुने” उत्पादकहरूको भनाइ छ। उनीहरूका अनुसार नेपालमा चिनीको मूल्यवृद्धि अन्य खाद्यवस्तुको मूल्यवृद्धिको तुलनामा सामान्यतया एकदमै कम हुने गरेको छ। विगतमा विशेषगरी दशैँ र तिहारजस्ता चाडपर्वका बेला नेपालमा चिनीको मूल्यवृद्धि र कृत्रिम अभाव देखिने गुनासो उपभोक्ताहरूले वर्षौँदेखि गर्दै आएका छन्, जसले गर्दा अहिलेको परिस्थितिलाई लिएर थप संवेदनशीलता बढेको छ।
भारतको वाणिज्य विभागले बुधवार एउटा सूचना जारी गर्दै चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाइएको जानकारी दिएको हो। उक्त सूचनाअनुसार, भारतले तत्काल लागु हुने गरी प्रशोधन नगरिएको चिनी, सेतो चिनी र प्रशोधन गरिएको चिनी लगायतका सबै प्रकारको चिनी निर्यातमा रोक लगाएको छ। यो प्रतिबन्ध सेप्टेम्बर ३०, २०२६ सम्म वा अर्को आदेश नआएसम्म लागु हुनेछ। यद्यपि, यो प्रतिबन्ध युरोपेली सङ्घ (ईयू) र संयुक्त राज्य अमेरिकालाई गरिँदै आएको निर्यातको हकमा भने लागु नहुने भारतले स्पष्ट पारेको छ।
तस्बिर स्रोत, Reuters
भारतले चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाए पनि नेपालमा कम्तीमा आगामी ज्यानुअरीसम्म चिनीको अभाव नहुने नेपाली उत्पादकहरूले बताएका छन्। नेपाल चिनी उद्योग सङ्घका अध्यक्ष शशिकान्त अग्रवालले बीबीसी न्यूज नेपालीसँगको कुराकानीमा यसपालिको क्रसिङ सिजनमा नेपालमा दुई लाख मेट्रिक टन चिनी उत्पादन भएको र सरकारी तथ्याङ्कअनुसार नै ७५ हजारदेखि ८० हजार मेट्रिक टन आयात भइसकेको जानकारी दिए। गत वर्षको नेपाली उत्पादनको भण्डारण पनि पूर्ण रूपमा नसकिएकाले यो वर्षका लागि यथेष्ट मात्रामा चिनी मौज्दात रहेको उनको भनाइ छ।
मोरङस्थित ईस्टर्न सुगर मिल्सका एक शेअरहोल्डर हितेश गोल्छाका अनुसार नेपालमा वार्षिक लगभग दुई लाख ८० हजार मेट्रिक टनको हाराहारीमा चिनी खपत हुन्छ। उनले भने, “भारतले चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको भए पनि नेपाललाई यसपालि पुग्ने जति चिनी छ।” नेपालमा उखुको सिजन सामान्यतया तिहारदेखि सुरु भई करिब चार महिनासम्म चल्छ, त्यसपछि चिनी कारखानाहरू बन्द हुन्छन्। प्रतिव्यक्ति चिनी खपतबारे आधिकारिक तथ्याङ्क नेपालमा उपलब्ध नभए पनि अध्ययनबाट तीन जनाको परिवारमा वार्षिक १०-१२ केजी चिनी खपत हुने गरेको अग्रवाल बताउँछन्। यस खपतको ८० प्रतिशत बेकरी, पेयपदार्थलगायत खानेकुराको रूपमा सेवन हुने र बाँकी २० प्रतिशत मात्रै सीधै प्रयोग हुने गरेको उनले औंल्याए।
भारतले चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउँदा नेपाली उपभोक्ताहरूमा त्यसबाट पर्न सक्ने प्रभावबारे चासो देखिनु स्वाभाविक छ, तर पनि नेपाली उत्पादकहरू नेपाली बजारमा चिनीको मूल्य खासै नबढ्ने ठान्छन्। अध्यक्ष अग्रवालका अनुसार, “उपभोग्य वस्तु भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटबढ हुँदा सामान्य घटबढ हुने हो, तर उपभोक्तालाई ठूलो असर पर्ने गरी मूल्यमा घटबढ हुनेवाला छैन।” यसमा गोल्छा पनि सहमत छन्। उनले भने, “वर्षभरि गोदाममा राखेर अफ-सिजनसम्म बेच्नुपर्ने हुन्छ। बैंकको ब्याजदर, गोदामको खर्चलगायत कारणले लागत खर्च अलि बढ्ने गर्छ, तर त्यो पैसा पनि फेरि किसानसम्मै पुग्ने हो।”
नेपालमा चिनी रिकभरी दर भारतको तुलनामा कम भएर पनि लागत बढेको गोल्छाको तर्क छ। भारतमा साढे ११ प्रतिशतसम्म रिकभरी दर रहेकोमा नेपालमा सरदर ९ प्रतिशत मात्रै छ। अर्कोतर्फ, सरकारले आयात शुल्क घटाएकाले नेपाली उत्पादन घाटामा बेच्नुपरेको उनको भनाइ छ। चिनी उद्योग सङ्घका अध्यक्ष अग्रवालले पनि कतिपय उत्पादकहरूले घाटामै चिनी बेच्नुपरेको दाबी गरे। “अहिले हामीले उद्योग मूल्यमा प्रतिकेजी सरदर ८२ रुपैयाँमा चिनी बिक्री गरिरहेका छौँ। कसैलाई एक/दुई रुपैयाँ फाइदा होला, कसैलाई ५/६ रुपैयाँ घाटा होला। कम रिकभरी गर्नेलाई घाटा नै छ,” उनले स्पष्ट पारे।
तस्बिर स्रोत, RSS
नेपाली उत्पादकहरूले सरकारले प्राथमिकतामा राखेर अगाडि बढाएमा नेपाल आगामी पाँच वर्षमै चिनीमा पूर्ण रूपमा आत्मनिर्भर हुन सक्ने बताएका छन्। ईस्टर्न सुगर मिल्समा आबद्ध गोल्छाले भने, “आयात शुल्क ३० प्रतिशत कायम राख्ने अनि नेपाली माटो सुहाउँदो उन्नत बीउबिजनको विकास गर्ने हो भने नेपाल पाँच वर्षमा चिनीमा आत्मनिर्भर हुन सक्छ।” यसबाहेक समयमा सिँचाइको व्यवस्था, किसानहरूलाई सहुलियत तथा तालिम र बेलामै रासायनिक मल उपलब्धतालाई ध्यानमा राख्नुपर्ने सङ्घका अध्यक्ष अग्रवालको सुझाव छ।
पछिल्ला वर्षहरूमा उखु तथा चिनी उद्योगले राम्रो प्रतिफल दिइरहँदा किसानहरू पनि यस खेतीतर्फ आकर्षित हुँदै गएको उनको तर्क छ। अरू बालीको तुलनामा उखुमा फाइदा भएको र हाल चिनी उद्योगहरूले प्रत्यक्ष रूपमा प्रत्येक उद्योगमा ४५० जनाजतिलाई रोजगारी दिएको अग्रवालले उल्लेख गरे। सरकारले हाल दिने गरेको सहुलियतलाई निरन्तरता दिँदै प्रोत्साहनका थप कदमहरू चालेमा चिनीमा आत्मनिर्भर हुन समय नलाग्ने गोल्छाको निष्कर्ष छ। चिनी आयात सम्बन्धमा बीबीसीले पछिल्लो विकासक्रमबारे जान्न सम्पर्क गरेको भए पनि नेपाली अधिकारीहरूको तर्फबाट कुनै आधिकारिक प्रतिक्रिया प्राप्त भएन।
