काठमाडौँ, फागुन २७ गते । हालै सम्पन्न प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको प्रत्यक्षतर्फको परिणामले दलित समुदायको प्रतिनिधित्वमा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । कूल १६५ निर्वाचन क्षेत्रमध्ये एक जना मात्र दलित उम्मेदवारले प्रत्यक्षतर्फ विजय हासिल गर्न सफल हुनुभएको छ । यो स्थितिले समावेशी लोकतन्त्रको मर्ममाथि चिन्ता व्यक्त गरिएको छ ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का तर्फबाट बाँके क्षेत्र नम्बर ३ बाट खगेन्द्र सुनार २९ हजार ५५१ मत प्राप्त गरी विजयी हुनुभएको छ । उहाँ नै यस पटकको निर्वाचनमा दलित समुदायबाट प्रत्यक्ष निर्वाचित एक मात्र सांसद हुनुहुन्छ, जसले संसद्मा सीधै दलित समुदायको आवाज प्रतिनिधित्व गर्ने अवसर पाउनुभएको छ । दलित अभियन्ताका रूपमा परिचित एवं रास्वपाका केन्द्रीय सदस्य सुनारले आफ्नो निकटतम प्रतिद्वन्द्वी नेकपा (एमाले) का सुमन मल्ललाई प्रभावशाली नौ हजार ९३६ मतको अन्तरले पराजित गर्नुभएको थियो । मल्लले १९ हजार ६१५ मत ल्याउनुभएको थियो । सुनारको यो विजयले बाँकेको राजनीतिक समीकरणमा नयाँ आयाम थपेको छ ।
यस पटकको निर्वाचनमा कूल २३२ जना दलित उम्मेदवार चुनावी मैदानमा उत्रिएका थिए, जुन कूल उम्मेदवार सङ्ख्याको ६.९० प्रतिशत हुन आउँछ । समता फाउन्डेसनले सङ्कलन गरेको तथ्याङ्कअनुसार यी २३२ जना दलित उम्मेदवारमध्ये करिब ११२ जना स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा प्रतिस्पर्धामा थिए । तर, फाउन्डेसनले जनाएअनुसार, अधिकांश स्वतन्त्र उम्मेदवारले सय मतको आँकडा पनि पार गर्न सकेनन् । मधेश र सहरी क्षेत्रमा दलित समुदायबाट स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिनेको सङ्ख्या उल्लेख्य थियो, जसले उनीहरूको राजनीतिक आकाङ्क्षा र मूलधारका दलहरूमाथि उनीहरूको असन्तुष्टि दुवैलाई झल्काउँछ ।
प्रमुख राजनीतिक दलहरूले दलित समुदायका उम्मेदवारलाई प्रत्यक्षतर्फ अवसर दिए पनि उनीहरूले अपेक्षित सफलता पाउन सकेनन् । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले दुई निर्वाचन क्षेत्रमा दलित उम्मेदवार खडा गरेकोमा इलाम १ बाट उम्मेदवार बनेका विमल गदाल नौ हजार १६० मत ल्याएर चौथो स्थानमा सीमित हुन पुग्नुभयो । यसैगरी, नेपाली कांग्रेसले बझाङ १ बाट पार्टीका सहमहामन्त्री प्रकाश रसाइली स्नेहीलाई उम्मेदवार बनाएको थियो । स्नेहीले १६ हजार ३०४ मत प्राप्त गर्दै दोस्रो स्थान हासिल गर्नुभयो र नेकपा (एमाले) का ऐनबहादुर महरसँग दुई हजार २३९ मतले पछि पर्नुभयो ।
अन्य प्रमुख दलका दलित उम्मेदवारहरूको प्रदर्शन पनि उत्साहजनक रहेन । नेकपा (एमाले) बाट बर्दिया २ की उम्मेदवार बिमला विक १० हजार ७७२ मतसहित चौथो स्थानमा रहनुभयो भने डडेलधुरा १ का चक्रप्रसाद स्नेही दुई हजार ९२६ मत ल्याएर चौथो स्थानमा पराजित हुनुभयो । त्यस्तै, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका कञ्चनपुर ३ बाट मानबहादुर सुनारले चार हजार २८४ मत र स्याङ्जा २ बाट पदमबहादुर विकले ८४८ मत ल्याएर चौथो स्थानमै चित्त बुझाउनुपर्यो । सुनसरी ३ मा श्रम संस्कृति पार्टीका रामप्रसाद सदाले एक हजार ७८० मतसहित चौथो स्थान प्राप्त गर्नुभयो । मुगु १ बाट रास्वपाका भुवन टमटाले पनि ५३० मत ल्याएर चौथो स्थानमा सीमित हुनुभयो । कालीकोट १ मा नेकपा (माओवादी) का पूर्वमन्त्री खड्गबहादुर विश्वकर्माले समेत चार हजार ९९३ मत प्राप्त गरी चौथो स्थानभन्दा माथि उठ्न सक्नुभएन ।
यस विषम परिस्थितिका बारेमा बाँके ३ बाट निर्वाचित सांसद खगेन्द्र सुनारले आफ्नो धारणा व्यक्त गर्नुभएको छ । उहाँका अनुसार, “प्रत्यक्षतर्फ दलितको समानुपातिक प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिनुपर्थ्यो, जुन हुन सकेन । अब संविधानमै यसको व्यवस्था हुनुपर्छ । संसद्मा दलितका आवाज र मुद्दाहरूलाई ओझेलमा पार्न दिइने छैन । हामी सामूहिक रूपमा सशक्त आवाज उठाउँछौँ ।” उहाँको यो भनाइले संसद्मा दलित समुदायको प्रतिनिधित्वलाई थप प्रभावकारी बनाउन संवैधानिक सुधारको आवश्यकता र सामूहिक सङ्घर्षको प्रतिबद्धतालाई उजागर गर्दछ । समग्रमा, यस निर्वाचन परिणामले नेपालको समावेशी लोकतन्त्रलाई अझ बढी अर्थपूर्ण बनाउन दलित समुदायको प्रतिनिधित्वका लागि थप प्रयास र नीतिगत सुधारको आवश्यकतामाथि जोड दिएको छ ।
