काठमाडौं : सूर्य उपासनाको महान् चाड चैते छठ पर्व मंगलबार देशभर मनाइएको छ। मुख्यतः तराई मधेसका साथै काठमाडौं उपत्यकासहित पहाडी क्षेत्रमा समेतका हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ दिँदै यो पर्व मनाएका हुन्। चार दिनसम्म विभिन्न विधि र कठोर निष्ठाका साथ मनाइने यस पर्वको मुख्य दिन षष्ठी तिथिमा भक्तजनहरूले जलाशयमा प्रवेश गरी सूर्यदेवको आराधना गरेका थिए। प्रकृतिको सम्मान र सूर्यदेवप्रति कृतज्ञता ज्ञापन गरिने यो पर्व आपसी सद्भाव र सामाजिक एकताको प्रतीकका रूपमा पनि लिइन्छ।
चैते छठ पर्वका अनुष्ठानहरू चतुर्थी तिथिबाट ‘नहाय खाय’ विधिबाट प्रारम्भ हुन्छन्। यस दिन व्रतालुहरूले स्नान गरी शुद्ध शाकाहारी भोजन ग्रहण गर्छन्। पञ्चमी तिथिमा ‘खर्ना’ गरिन्छ, जहाँ दिनभर उपवास बसी साँझपख सखरको खीर, रोटी लगायतका प्रसाद तयार गरी सूर्यदेवलाई अर्पण गरिन्छ र त्यसपछि व्रतालुले सो प्रसाद ग्रहण गर्छन्। षष्ठीको दिन भने यस पर्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण चरण ‘सन्ध्या अर्घ’ हुन्छ। यस दिन व्रतालुहरूले गहुँ र चामललाई ओखल वा ढिँकीमा कुटानी पिसानी गरी त्यसबाट विशेष परिकारहरू ठकुवा, भुसुवा, विभिन्न फलफूल, उखु, अदुवाको बोट, नरिवल लगायतका सामग्री बाँसको ढाकी तथा नाङ्लोमा सजाउँछन्।
परिवारका सम्पूर्ण सदस्यहरू सहित उक्त सामग्री बोकेर नजिकैका नदी, पोखरी, तलाउ वा कृत्रिम रूपमा बनाइएका छठ घाटमा पुग्छन्। छठ घाटहरू सरसफाइ गरी सिंगारिएका हुन्छन्। साँझपख व्रतालुहरू पानीमा कम्मरसम्म डुबेर अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ दिने गर्छन्। अर्घ दिँदा सूर्यदेवलाई जल, दूध, फूल, अक्षता लगायतका सामग्री अर्पण गरिन्छ। यसबेला छठका लोकगीतहरू गाइन्छन् र भक्तजनहरू श्रद्धापूर्वक प्रार्थनामा लीन हुन्छन्। यो दृश्य आफैंमा पवित्र र भक्तिमय हुन्छ, जसले सम्पूर्ण वातावरणलाई आध्यात्मिक ऊर्जाले भरिदिन्छ।
चैते छठ पर्व पारिवारिक सुख, शान्ति, समृद्धि, शारीरिक कल्याण, रोगबाट मुक्ति, सन्तान प्राप्ति तथा विभिन्न मनोकाङ्क्षा पूरा होस् भन्ने उद्देश्यले मनाइन्छ। सूर्यदेवलाई प्रत्यक्ष देवता मानिने हुँदा उहाँको उपासनाबाट शक्ति, तेज र आरोग्य प्राप्त हुने जनविश्वास छ। यो पर्वले स्वच्छता, अनुशासन र प्रकृतिको सम्मानको सन्देश पनि दिन्छ। सूर्यलाई ऊर्जाको मूल स्रोत मानिन्छ र छठ पर्व सूर्यदेवप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने माध्यम हो। यस पर्वमा भक्तजनहरूले कठोर व्रत र नियम पालना गरी आस्था र निष्ठा प्रकट गर्छन्, जसले उनीहरूको गहिरो धार्मिक भावनालाई दर्शाउँछ।
अर्को दिन, सप्तमीको बिहान ‘बिहानी अर्घ’ अर्थात् उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएपछि यो पर्व समापन हुन्छ। बिहानै पुनः छठ घाटमा जम्मा भई व्रतालुहरूले उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिन्छन् र सूर्यदेव तथा छठी मैयाको आशीर्वाद लिन्छन्। त्यसपछि प्रसाद बाँडचुँड गरी व्रत तोड्ने परम्परा छ। चैते छठले आपसी सद्भाव र सामाजिक एकताको प्रवर्द्धन गर्दै विभिन्न समुदायलाई एकै ठाउँमा ल्याउँछ। पोखरी, नदी र तलाउका किनारमा श्रद्धालु भक्तजनहरूको घुइँचो लाग्नुले यस पर्वको महत्व र व्यापकता दर्शाउँछ।
