अमेरिकी र इजरायली आक्रमणमा इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह खामेनेईको निधन, क्षेत्रमा उच्च सङ्कटको चेतावनी
इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेईको शनिबार बिहान अमेरिकी र इजरायली सेनाद्वारा गरिएको शक्तिशाली आक्रमणमा परी मृत्यु भएको इरानी सरकारी टेलिभिजनले पुष्टि गरेको छ। यो घटनाले मध्यपूर्वको भूराजनीतिक परिदृश्यमा गम्भीर असर पार्ने सम्भावना बढेको छ, जसले विश्वभर तनावको स्थिति उत्पन्न गरेको छ। सरकारी टेलिभिजनमा एक भावुक प्रस्तोताले आँखाबाट आँसुसहित सर्वोच्च नेताको निधनको घोषणा गर्दा इरानभरि शोकको लहर छाएको छ, जसले घटनाको गम्भीरतालाई थप उजागर गर्छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प र इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जमिन नेतन्याहूले खामेनेईको निवासमा “अकस्मात् र शक्तिशाली आक्रमण” गरिएको घोषणा गरेपछि तेहरानले आफ्ना सर्वोच्च नेताले “शहादत प्राप्त गरेको” जनाएको हो। आक्रमणको विस्तृत विवरण उपलब्ध नभए पनि, यसले इरानको नेतृत्व र क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा ठूलो धक्का पुगेको विश्लेषण गरिएको छ। दुवै देशका नेताहरूले यस्तो अप्रत्याशित सैन्य कारबाहीको जिम्मेवारी लिएपछि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा यसको चौतर्फी निन्दा र गहिरो चिन्ता व्यक्त भएको छ।
सन् १९८९ देखि इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेईले देशको धार्मिक, राजनीतिक र सैन्य मामिलामा उच्चतम अधिकार प्रयोग गर्थे। उनको नेतृत्वमा इरानले परमाणु कार्यक्रम विस्तार, क्षेत्रीय प्रभाव सुदृढीकरण, तथा अमेरिका र इजरायल विरुद्ध कडा अडान लियो। खामेनेईको निधनले इरानी शासनको भविष्य, उत्तराधिकार र देशको आन्तरिक/बाह्य नीतिमा व्यापक परिवर्तन ल्याउन सक्छ। इरानी संविधान अनुसार, सर्वोच्च नेताको मृत्यु भएमा विज्ञहरूको सभा (Assembly of Experts) ले उत्तराधिकारी चयन गर्छ, जसले आन्तरिक शक्ति सङ्घर्षलाई बढावा दिन सक्ने अनुमान छ।
अमेरिका र इजरायलबीच इरानप्रतिको लामो शत्रुतापूर्ण सम्बन्ध यस घटनासँगै नयाँ उचाइमा पुगेको छ। इरानले परमाणु कार्यक्रमका लागि पश्चिमी प्रतिबन्ध सामना गर्दै आएको थियो भने इजरायलले यसलाई आफ्नो सुरक्षामा प्रत्यक्ष खतरा मान्दै आएको छ। यस आक्रमणले तनावलाई थप चर्काउने र मध्यपूर्वलाई अर्को ठूलो द्वन्द्वको संघारमा पुर्याउने चिन्ता बढेको छ। इरानका क्षेत्रीय सहयोगी समूहहरू जस्तै लेबनानको हिजबुल्लाह, यमनका हुथी विद्रोही, र इराक तथा सिरियाका शिया मिलिसियाहरूको प्रतिक्रियाले आगामी दिनको क्षेत्रीय स्थायित्व निर्धारण गर्नेछ।
अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिज्ञहरूले यस घटनालाई “अभूतपूर्व” र “अत्यन्त खतरनाक” को संज्ञा दिएका छन्। संयुक्त राष्ट्र संघ लगायत विश्वव्यापी संस्थाहरूले शान्ति र संयमता अपनाउन, तथा थप हिंसाबाट बच्न तत्काल कूटनीतिक पहलका लागि जोड दिएका छन्। खामेनेईको निधनले इरानलाई नयाँ र अनिश्चित मार्गमा डोर्याउने निश्चित छ। उनको उत्तराधिकारी को बन्नेछ र त्यसले इरानको नीतिलाई कसरी प्रभाव पार्छ भन्नेमा विश्वको ध्यान केन्द्रित छ। मध्यपूर्वको भविष्य र विश्वव्यापी शान्तिमा पार्ने असरहरूको आकलन गर्न हतार हुने भए पनि, यस घटनाले क्षेत्रमा एक नयाँ अध्यायको सुरुवात गरेको स्पष्ट छ।
