नेपालमा कृषि क्षेत्रको दिगो विकास र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न रासायनिक मलको समयमै आपूर्ति अपरिहार्य रहेको सन्दर्भमा, भारतको कलकत्ता बन्दरगाहमा ३० हजार मेट्रिक टन युरिया मल बोकेको तेस्रो कार्गो जहाज आइपुगेको छ। कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले नेपाली कृषकहरूलाई धान रोप्ने मुख्य सिजनका लागि आवश्यक पर्ने मल अभाव हुन नदिन यो ढुवानी प्रक्रियालाई उच्च प्राथमिकतामा राखेको जनाएको छ। यो ठूलो परिमाणको युरिया मलको आगमनले देशभरका लाखौं कृषकहरूलाई प्रत्यक्ष राहत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ, जसले बाली उत्पादन वृद्धि भई देशको समग्र कृषि अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ। विगतका वर्षहरूमा मल अभावका कारण कृषकहरूले भोग्नुपरेको समस्या न्यूनीकरण गर्न सरकारले यस पटक विशेष पहल गरेको हो।
नेपालको अर्थतन्त्रमा कृषि क्षेत्रको ठूलो योगदान रहेको छ, र कृषकहरूलाई आवश्यक पर्ने रासायनिक मलको उपलब्धताले बाली उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर पार्छ। विशेषगरी धान, मकै र गहुँ जस्ता मुख्य बालीहरूको लागि युरिया र डीएपी मलको महत्त्व अत्यधिक हुन्छ। सरकारले मल आपूर्तिलाई सहज बनाउन भारतसँग सरकारी-सरकारी (G2G) सम्झौता लगायतका विभिन्न संयन्त्रमार्फत मल आयात गर्दै आएको छ। हाल आइपुगेको यो तेस्रो जहाज सोही रणनीतिक पहलको एक हिस्सा हो। मन्त्रालयले मलको आपूर्तिलाई केवल मौसमी समाधानको रूपमा नभई दीर्घकालीन योजनाका साथ अगाडि बढाएको दाबी गरेको छ, जसले गर्दा भविष्यमा यस्ता समस्याहरू दोहोरिन नपाऊन्।
यद्यपि, भारतबाट नेपालतर्फ मल ढुवानी प्रक्रियामा केही मौसमी र पूर्वाधारजन्य चुनौतीहरू देखिएका छन्। कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका अनुसार, भारततर्फको विभिन्न स्थानमा निरन्तर भइरहेको भारी वर्षाका कारण मालवाहक रेलहरूको सञ्चालनमा अपेक्षित ढिलाइ भएको छ। यसले गर्दा, गत सोमबारसम्म नेपाल आइपुग्नुपर्ने १ हजार २५० मेट्रिक टन युरिया मल बोकेको एउटा रेल अब बुधबारसम्म मात्र नेपाल प्रवेश गर्ने जानकारी प्राप्त भएको छ। त्यस्तै, कृषकहरूका लागि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण मानिने २ हजार ५०० मेट्रिक टन डीएपी मल बोकेको अर्को रेल पनि बुधबार नै नेपाल आइपुग्ने तालिका रहेको छ। यी दुई रेलको आगमनले विशेषगरी पश्चिमी नेपालका जिल्लाहरूमा मलको आपूर्तिमा ठूलो सहयोग पुग्ने विश्वास लिइएको छ।
आयातित मललाई छिटोभन्दा छिटो कृषकसम्म पुर्याउनका लागि मन्त्रालयले वैकल्पिक ढुवानीका माध्यमहरू समेत प्रयोगमा ल्याएको छ। यसै क्रममा, कलकत्ता बन्दरगाहबाट ७५० मेट्रिक टन युरिया मल सिधै ट्रकमार्फत नेपालका विभिन्न नाकातर्फ पठाइसकिएको छ। तीमध्ये ३०० मेट्रिक टन युरिया विराटनगरतर्फ र ४५० मेट्रिक टन युरिया भैरहवातर्फ ढुवानीका लागि पठाइएको छ। यी तत्कालका कदमहरूले प्रदेश १, मधेश प्रदेश, बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका प्रमुख कृषि पकेट क्षेत्रहरूमा मलको आपूर्तिको दबाबलाई कम गर्नेछ। नाकाबाट नेपाल प्रवेश गरेलगत्तै उक्त मल स्थानीय सहकारी संस्थाहरूमार्फत कृषकहरूलाई पारदर्शी ढंगले वितरण गरिने व्यवस्था मिलाइएको छ।
मन्त्रालयले कलकत्तामा आइपुगेको मलका साथै अन्य स्रोतबाट आउने रासायनिक मल पनि चरणबद्ध रूपमा नेपाल भित्र्याउने र देशभरका कृषकहरूलाई आवश्यकता अनुसार वितरण गर्ने विस्तृत योजना बनाएको छ। मलको वितरण प्रक्रियालाई अझ व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउनका लागि स्थानीय तहका सरकार र कृषि सहकारीहरूसँगको समन्वयलाई थप मजबुत पारिएको छ। सरकारले कृषकहरूलाई आवश्यक पर्ने रासायनिक मलको आपूर्ति तथा वितरण व्यवस्थालाई कुनै पनि हालतमा निरन्तरता दिँदै कृषि उत्पादन वृद्धि र देशको अर्थतन्त्रमा टेवा पुर्याउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ। यसले नेपाली कृषि क्षेत्रको आत्मनिर्भरता र उत्पादकत्व बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।
