वैशाख १९, २०८३ शनिबार १७:५०:३७
वाशिङ्टन डी.सी. : इरानसँगको नीतिगत विवाद चुलिएपछि संयुक्त राज्य अमेरिकाले जर्मनीबाट आफ्ना पाँच हजार सैनिक फिर्ता गर्ने औपचारिक घोषणा गरेको छ। अमेरिकी रक्षा विभागले यस सम्बन्धमा विस्तृत कार्ययोजना बनाइरहेको र छिट्टै कार्यान्वयनमा ल्याउने संकेत दिएको छ। यो महत्वपूर्ण निर्णय अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र जर्मन चान्सलर फ्रिड्रिख मेर्जबीच इरानको परमाणु कार्यक्रम र मध्यपूर्वमा उसको भूमिकालाई लिएर सार्वजनिक रुपमा देखिएको तीव्र मतभेद र आरोप-प्रत्यारोपपछि आएको हो।
राष्ट्रपति ट्रम्पले चान्सलर मेर्जको कडा आलोचना गरेको २४ घण्टाभित्रै यो घोषणा भएको हो। मेर्जले अमेरिकालाई इरानी वार्ताकारहरूले ‘अपमानित’ बनाएको भनी टिप्पणी गरेका थिए। यो टिप्पणीले ट्रान्सएट्लान्टिक सम्बन्धमा थप तिक्तता ल्याउनुका साथै, वाशिङ्टन र बर्लिनबीच रक्षा र परराष्ट्र नीतिमा बढ्दो असहमतिको संकेत दिएको थियो। अमेरिका र जर्मनीबीच शीतयुद्धकालदेखि नै गहिरो रणनीतिक साझेदारी रहँदै आएको छ, तर इरान मुद्दामा विकसित भिन्नताले दुई देशबीचको रक्षा सहकार्यमा प्रत्यक्ष र तत्काल असर पारेको छ।
जर्मनीमा अमेरिकी सैनिकको उपस्थिति दशकौंदेखि युरोपमा अमेरिकाको सुरक्षा प्रतिबद्धताको प्रतीक रहिआएको छ। यसले नाटो गठबन्धनको सामूहिक सुरक्षालाई सुदृढ पार्न र क्षेत्रीय स्थायित्व कायम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। गत डिसेम्बरसम्मको आधिकारिक तथ्यांक अनुसार, जर्मनीभरका विभिन्न सैन्य अड्डाहरूमा ३६ हजारभन्दा बढी सक्रिय अमेरिकी सैनिक तैनाथ थिए। यो संख्याले युरोपमा अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो सैन्य उपस्थिति दर्साउँछ। यीमध्ये धेरैजसो सैनिक जर्मनीको दक्षिण-पश्चिमी शहर कैसरस्लाउटर्न नजिकको रणनीतिक रुपमा महत्वपूर्ण रामस्टाइन एयर बेसमा केन्द्रित छन्। यो आधार युरोप, अफ्रिका र मध्यपूर्वमा अमेरिकी सैन्य कारबाही तथा रसदका लागि एक प्रमुख हब मानिन्छ।
यस निर्णयमाथि प्रतिक्रिया व्यक्त गर्दै जर्मनीका रक्षा मन्त्री बोरिस पिस्टोरियसले युरोपमा, विशेषगरी जर्मनीमा अमेरिकी सैनिकहरूको निरन्तर उपस्थिति अमेरिका र जर्मनी दुवैका लागि रणनीतिक हितमा रहेको बताएका छन्। उनले अमेरिकी सैनिकहरूको उपस्थितिले युरोपको सुरक्षा र स्थायित्वमा ऐतिहासिक रुपमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएकोमा जोड दिए। यद्यपि, उनले यो घोषणा पूर्णतया अप्रत्याशित नभएको पनि स्पष्ट पारे। पिस्टोरियसका अनुसार, अमेरिकाले युरोप तथा जर्मनीबाट सैनिक फिर्ता लिने सम्भावनाबारे ‘पहिले नै संकेत देखिएको’ र यसबारेमा केही समयदेखि नै विभिन्न स्तरमा चर्चा हुँदै आएको थियो।
जर्मनी बाहेक, युरोपमा इटालीमा करिब १२ हजार र बेलायतमा करिब १० हजार अमेरिकी सैनिक तैनाथ छन्, तर जर्मनीमा रहेको उपस्थिति नै सबैभन्दा ठूलो हो। विश्वभर हेर्दा जापानपछि अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो सैन्य उपस्थिति जर्मनीमै रहेको छ, जसले यस क्षेत्रको भू-रणनीतिक महत्वलाई प्रष्ट पार्छ। अमेरिकी सेनाको यो ठूलो तैनाथीले नाटोको पूर्वी सीमानाको रक्षा, रुसको सम्भावित अतिक्रमण रोक्ने र आतंकवादविरुद्धको विश्वव्यापी अभियानमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएको छ।
यो पहिलो पटक होइन जब राष्ट्रपति ट्रम्पले जर्मनीबाट अमेरिकी सैनिकको संख्या घटाउने प्रस्ताव गरेका हुन्। यसअघि सन् २०२० मा पनि उनले जर्मनीबाट १२ हजार सैनिकलाई अन्य नाटो देशहरूमा वा सिधै अमेरिकामा फिर्ता लैजाने प्रस्ताव गरेका थिए। तर, उक्त विवादास्पद प्रस्तावलाई अमेरिकी संसद (कङ्ग्रेस) ले कडा विरोधका साथ रोकेको थियो। पछि, ट्रम्प प्रशासनको अन्त्यपछि राष्ट्रपति जो बाइडेनले पदभार ग्रहण गरेलगत्तै सो निर्णयलाई उल्ट्याउँदै जर्मनीमा अमेरिकी सैनिकको संख्या यथावत राख्ने नीति लिएका थिए। यो पछिल्लो घोषणाले पुनः एक पटक ट्रान्सएट्लान्टिक सम्बन्धको जटिलता र युरोपमा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको भविष्यमाथि गम्भीर प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ, जसको दीर्घकालीन प्रभाव पर्ने निश्चित छ।
