काठमाडौँ, असोज ३१:
प्रत्येक वर्ष दुर्गा पक्षअन्तर्गत आश्विन शुक्ल सप्तमीका दिन मनाइने फूलपाती पर्व देशभर परम्परागत विधि, हर्षोल्लास र सांस्कृतिक झाँकीका साथ मनाइएको छ। यस पावन अवसरमा हिन्दु धर्मावलम्बीहरूका घर-घरमा र सार्वजनिक दशैँघरहरूमा शास्त्रीय विधिअनुसार शुभ साइतको प्रतीकका रूपमा नौ प्रकारका फूलपाती (नवपत्रिका) भित्र्याइएको छ। विशेषतः काठमाडौँको ऐतिहासिक हनुमानढोका दरबारस्थित दशैँघरमा गोरखा दरबारबाट परम्परागत बाजागाजासहित ल्याइएको फूलपातीको विशेष डोलीलाई भव्य समारोहका बीच भित्र्याइएको छ, जसले बडादसैँको रौनक बढाएको छ।
यो विशिष्ट परम्परा तत्कालीन गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौँ उपत्यकामा विजय हासिल गरी हनुमानढोका दरबारबाट राजकाज सुरु गरेदेखि नै निरन्तर चल्दै आएको छ। पृथ्वीनारायण शाहले गोरखाको शक्तिपीठबाट काठमाडौँको केन्द्रीय शक्तिपीठमा शक्तिको स्थानान्तरणको प्रतीकका रूपमा यस परम्परालाई स्थापित गरेका थिए। वर्षेनि बडादसैँको सातौँ दिन, गोरखा दरबारको दशैँघरमा विशेष पूजाआजा गरी विधिपूर्वक तयार पारिएको फूलपातीसहितको डोलीलाई नेपाली सेनाको टुकडी र सुसारेहरूले बोकेर काठमाडौँतर्फ प्रस्थान गराउँछन्। यसले गोरखाको विरासत र आधुनिक नेपालको स्थापनाबीचको सम्बन्धलाई स्मरण गराउँछ, साथै नेपाली संस्कृति र इतिहासको जीवन्तता झल्काउँछ।
गोरखा दरबारबाट प्रारम्भ भई फूलपातीको डोलीले सतीपिपलस्थित फूलपाती चौतारासम्मको यात्रा तय गर्छ। त्यहाँबाट विशेष पल्टन, बाजागाजा र सांस्कृतिक झाँकीसहित काठमाडौँतर्फ प्रस्थान गराइन्छ, जहाँ हनुमानढोका दरबारको दशैँघरमा राष्ट्रप्रमुख लगायतका उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको उपस्थितिमा विधिवत् भित्र्याइन्छ। यसरी भित्र्याइने फूलपाती विभिन्न नौ प्रकारका पवित्र वनस्पतिहरूको समिश्रण हो, जसलाई ‘नवपत्रिका’ भनेर चिनिन्छ। घटस्थापनाका दिनदेखि वैदिक विधिपूर्वक दुर्गालाई आह्वान गरी पूजाआजा गरिएको दशैँघर अथवा पूजाकोठामा शुभ साइतको प्रतीकका रूपमा उखु, हलेदो, केराको बोट, धानको बाला, बेलपत्र, दारिम, जयन्ती, अशोकको फूल र अन्य नयाँ पालुवाहरूलाई नौ देवीको प्रतीकका रूपमा भित्र्याउने गरिन्छ। यी नवपत्रिकाले प्रकृति, कृषि र शक्तिको अनुपम सम्बन्धलाई दर्शाउँदै अन्नपूर्ण, लक्ष्मी, सरस्वती लगायतका नौ दुर्गाको प्रतिनिधित्व गर्छन् भन्ने धार्मिक विश्वास छ।
आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिन वैदिक विधिपूर्वक घटस्थापना गरी जमरा राखेपछि दसैँ अर्थात् दुर्गापूजाको औपचारिक सुरुवात हुने भए तापनि सामाजिक तथा सांस्कृतिक चहलपहल भने फूलपातीकै दिनदेखि उत्कर्षमा पुग्ने गर्छ। यस दिनदेखि सार्वजनिक बिदाका साथै मान्यजनबाट टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने क्रम सुरु हुने भएकाले नेपाली समाजमा फूलपातीको विशेष महत्त्व छ। काठमाडौँ उपत्यका लगायत देशका विभिन्न सहरी क्षेत्रहरूबाट सर्वसाधारणहरू आ-आफ्ना पुर्ख्यौली घर फर्कने क्रमले तीव्रता पाउँछ। पारिवारिक पुनर्मिलन, खानपिन र मनोरञ्जनका कार्यक्रमहरूले दसैँको माहोललाई थप जीवन्त बनाउँछन्। यसरी फूलपाती पर्वले बडादसैँको आध्यात्मिक पाटोका साथै सामाजिक सद्भाव, पारिवारिक मेलमिलाप र राष्ट्रिय एकताको भावनालाई समेत प्रगाढ बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
