असार २६, २०८३ शुक्रबार १५:२१:४५
काठमाडौँको त्रिपुरेश्वरमा आत्मदाह प्रयास गरी उपचारका क्रममा जीवन गुमाएका गणेश नेपालीको दुःखद घटनाले आम जनमानसमा गहिरो शोक र आक्रोश पैदा गरेको छ। मुगुको सोरु गाउँपालिका-१ स्थायी घर भएका २५ वर्षीय नेपाली भक्तपुर नगरपालिका-१० कमलबिनायकस्थित चाँगुनारायण पेट्रोल पम्प नजिक रञ्जित भण्डारीको घरमा डेरा गरी बस्दै आएका थिए। कृषि विषयमा ‘जेटिए’ (जुनियर टेक्निसियन एग्रिकल्चर) को प्राविधिक शिक्षा हासिल गरे पनि उनले आफ्नो योग्यता अनुसारको सरकारी वा निजी क्षेत्रमा रोजगारी पाउन सकेका थिएनन्। जीविकोपार्जन तथा परिवारको पालनपोषणका लागि उनी मोटरसाइकल मार्फत ‘पठाओ’ सेवामा संलग्न थिए, जसले उनको संघर्षपूर्ण यथार्थलाई उजागर गर्दछ।
नेपाली आफ्नी श्रीमती र करिब चार वर्षकी छोरीसहित घरको भुईँ तलामा एक कोठामा बस्दै आएका थिए। घरबेटी भण्डारीका अनुसार, श्रीमतीलाई बागेश्वरी क्याम्पस पढ्न नजिक हुने भन्दै उनले गत दुई महिनादेखि उक्त कोठा लिएका थिए। गणेश नेपाली एक इमानदार र कर्तव्यनिष्ठ व्यक्तिका रूपमा परिचित थिए, जसले कोठा भाडासमेत समयमै बुझाउने गरेका थिए। उनको अप्रत्याशित र वियोगान्त निधनले घरबेटी भण्डारी र उनको परिवारलाई मर्माहत बनाएको छ। भण्डारीले भावुक हुँदै भने, “हामी राम्ररी निदाउन सकेका छैनौं। परिवार जस्तै मिलेर बसेको एक होनहार युवाको यस्तो मृत्यु स्वीकार गर्न हामीलाई गाह्रो भएको छ।” उनको भनाइले गणेश नेपालीको परिवार र वरपरका मानिसहरूसँगको गहिरो सामाजिक सम्बन्धलाई दर्शाउँछ।
स्थानीय केएम बाइक सर्भिसका सञ्चालक किरण बुढाथोकीले गणेश नेपालीको निधनलाई अप्रत्याशित र हृदयविदारक घटनाको संज्ञा दिएका छन्। बुढाथोकीका अनुसार नेपाली मिलनसार र परिश्रमी स्वभावका थिए। घटनाको दुई दिनअघि मात्रै नेपाली आफ्नो मोटरसाइकल मर्मत गर्न उनको पसलमा आएको स्मरण गर्दै बुढाथोकीले श्रमजीवी नागरिकलाई आत्मदाह गर्न बाध्य पार्ने राज्यको उदासीन प्रवृत्तिको कडा शब्दमा विरोध र भर्त्सना गरेका छन्। यो घटनाले राज्यले नागरिकको आधारभूत आवश्यकता, विशेषगरी रोजगारीको सुनिश्चितता गर्न नसकेको कटु यथार्थलाई पुनः एकपटक झल्काएको छ र यसले नागरिकमा व्याप्त निराशाको भावनालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।
यस आत्मदाहको घटनाले देशको अर्थ-राजनीतिक अवस्थामाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। स्थानीय एवं अर्थ राजनीतिका विश्लेषक तथा नेता डिपी ढकालले गणेश नेपालीको आत्मदाहलाई राज्य र सरकार गरिखाने मान्छेका लागि कति क्रूर छ भन्ने कटु यथार्थको पुष्टि भएको बताएका छन्। उनले यो घटनालाई राष्ट्रिय लज्जाको विषय भन्दै सरकारमा रहनेहरूले गरिब तथा सीमान्तकृत नागरिकलाई बाँच्ने वातावरण निर्माण गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। ढकालको भनाइले राज्यको दायित्व र नागरिकप्रति उत्तरदायित्वको अभावलाई प्रष्ट पारेको छ, जसले गर्दा नागरिकहरू चरम निराशाको भुमरीमा पर्न बाध्य भइरहेका छन्।
स्थानीय समुदायले मृतक गणेश नेपालीको परिवारलाई न्याय र राहतका लागि राज्य जिम्मेवार हुनुपर्ने माग गरेका छन्। उनीहरूले गणेशकी श्रीमतीलाई उपयुक्त रोजगारीको व्यवस्था गरी उनको नाबालक छोरीको भविष्य सुरक्षित गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। यो मागले आत्मदाहको पीडाबाट गुज्रिरहेको परिवारलाई तत्काल आर्थिक र सामाजिक सुरक्षा प्रदान गर्ने आवश्यकतालाई दर्शाउँछ। समग्रमा, गणेश नेपालीको आत्मदाहको घटनाले व्यक्तिगत दुःख मात्र नभई, राज्यले आफ्ना नागरिकका लागि पर्याप्त अवसर र सुरक्षा प्रदान गर्न नसकेको सामाजिक र राजनीतिक असफलतालाई पनि उजागर गरेको छ। यसले भविष्यमा यस्ता हृदयविदारक घटना दोहोरिन नदिनका लागि गम्भीर नीतिगत सुधार र सामाजिक सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्नुपर्ने अपरिहार्यतालाई औंल्याउँछ।
