२४ भदौ, काठमाडौं । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको भीषण बाढीका कारण विस्थापित र प्रभावित नागरिकहरूलाई मनोसामाजिक परामर्श सेवा उपलब्ध गराउन नेपाली कांग्रेसले विशेष जनशक्ति तयार पारेको छ। कांग्रेसको केन्द्रीय नीति, अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठानले बुधबार यसका लागि आवश्यक प्रशिक्षण सम्पन्न गरेको हो।
प्राकृतिक विपद्ले भौतिक सम्पत्तिमा क्षति पुर्याउनुका साथै मानवीय मनोविज्ञानमा समेत गहिरो र दीर्घकालीन असर पार्ने गर्दछ। बाढी, पहिरो जस्ता घटनाले घरबार गुमाएका, आफन्त बिछोडिएका र भविष्य अन्योलमा परेका नागरिकहरूमा मानसिक तनाव, चिन्ता र आघातका लक्षणहरू देखिनु स्वाभाविक प्रक्रिया हो। यस्तो अवस्थामा समयमै मनोसामाजिक सहयोग पुर्याउनु उनीहरूको समग्र पुनर्लाभ र सामान्यीकरणका लागि अत्यावश्यक मानिन्छ। यसै आवश्यकतालाई मध्यनजर गर्दै कांग्रेसले यो पहलकदमी लिएको हो।
प्रतिष्ठानले आयोजना गरेको यस विशेष प्रशिक्षण कार्यक्रममा विभिन्न क्षेत्रका ४६ जना सचेत र इच्छुक व्यक्तिहरूको सहभागिता रहेको थियो। उनीहरूलाई विपद्को चपेटामा परेका व्यक्तिहरूले भोग्ने मानसिक समस्याहरू, आघातपछिको तनाव व्यवस्थापन (Post-Traumatic Stress Disorder – PTSD), भावनात्मक सन्तुलन कायम गर्ने तरिका, र सकारात्मक सोचको विकास गराउने विधिहरूका बारेमा गहन तथा व्यावहारिक तालिम प्रदान गरिएको थियो। तालिमको मुख्य उद्देश्य सहभागीहरूलाई प्रभावित व्यक्तिहरूसँग संवेदनशीलतापूर्वक संवाद गर्न र उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यलाई सघाउन सक्षम बनाउनु रहेको थियो।
प्रशिक्षणका क्रममा मनोसामाजिक परामर्श क्षेत्रका ख्यातिप्राप्त विज्ञहरू डा. प्रभाकर पोखरेल, डा. रविन बस्नेत, मनोविद्हरू कपिल शर्मा, गृष्मा पनेरू र प्रकाश लामिछानेले सहजीकरण गरेका थिए। उनीहरूले सहभागीहरूलाई मनोसामाजिक परामर्शका आधारभूत सिद्धान्तहरू, सक्रिय श्रवण कला, भावनात्मक समर्थन प्रदान गर्ने तरिकाहरू र आवश्यकताअनुसार थप विशेषज्ञ कहाँ पठाउने (referral) प्रणालीका बारेमा विस्तृत ज्ञान दिएका थिए। बाढी प्रभावितहरूले भोगेका विभिन्न किसिमका मानसिक तनाव र समस्याहरू बारे प्रशिक्षणमा व्यापक छलफल भएको प्रतिष्ठानका कार्यवाहक मुख्य सचिव कृष्णप्रसाद दुलालले जानकारी दिनुभयो।
तालिम प्राप्त यी जनशक्ति अब रसुवाका बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खटिनेछन्। उनीहरूले बाढीबाट विस्थापित भएका परिवारहरू रहेका आश्रय स्थलहरूमा पुगेर प्रत्यक्ष रूपमा मनोसामाजिक परामर्श सेवा प्रदान गर्नेछन्। यस क्रममा व्यक्तिगत परामर्शका साथै समूहगत छलफल र समुदायमा आधारित मनोसामाजिक गतिविधिहरू पनि सञ्चालन गरिनेछ, जसले प्रभावित समुदायलाई आघातबाट मुक्त भई सामान्य जीवनमा फर्कन र भविष्यप्रति आशावादी हुन सहयोग पुगोस् भन्ने अपेक्षा राखिएको छ।
कार्यवाहक मुख्य सचिव दुलालले यस किसिमको पहलले विपद् प्रभावितहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो। “भौतिक पुनर्निर्माण जति महत्त्वपूर्ण छ, मानसिक र भावनात्मक पुनर्निर्माण पनि उत्तिकै अपरिहार्य छ,” दुलालले भन्नुभयो। उहाँले थप्नुभयो, “यस कार्यक्रमले प्रभावित नागरिकहरूलाई आफ्नो पीडा अभिव्यक्त गर्ने र त्यसबाट बाहिर निस्कने मार्ग पहिल्याउन मद्दत गर्नेछ, जसले दीर्घकालीन रूपमा उनीहरूको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनेछ।”
प्राकृतिक विपत्तिका बेला राजनीतिक दलहरूले तत्काल राहत र उद्धार कार्यमा मात्रै नभई दीर्घकालीन पुनर्लाभका लागि पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नुपर्ने आवश्यकता छ। नेपाली कांग्रेसको यो पहलले अन्य दल र सरोकारवाला निकायहरूलाई पनि यस्ता संवेदनशील विषयमा ध्यान दिन प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। मनोसामाजिक परामर्शले पीडितहरूमा आत्मबल बढाउनुका साथै भविष्यप्रति आशा जगाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
रसुवाका बाढी प्रभावित नागरिकहरूका लागि यो मनोसामाजिक सहायता कार्यक्रमले उनीहरूको भावनात्मक स्वास्थ्यलाई सुदृढ पार्ने र समग्र पुनर्स्थापना प्रक्रियालाई गति दिने विश्वास लिइएको छ। यसबाट विपद् व्यवस्थापनमा मानवीय पक्षलाई केन्द्रमा राख्नुपर्ने सन्देश पनि प्रवाह भएको छ।
