इलाम, असार ३० गते। पूर्वी पहाडी जिल्ला इलामको फाकफोकथुम गाउँपालिका–५ का युवा उद्यमी तुलसी पिठाकोटेले बहुखेती प्रणाली अपनाएर कृषि क्षेत्रमा अनुकरणीय सफलता हासिल गर्दै मनग्गे आम्दानी गरिरहनुभएको छ। दुई दशकदेखिको अथक परिश्रम र नवीन कृषि प्रविधिको प्रयोगले उहाँको कृषि फार्म अहिले जिल्लाकै नमुना उद्यमीका रूपमा स्थापित भएको छ।
पिठाकोटेले आफ्नो २५ रोपनी जग्गामा अलैँची, ९ रोपनीमा चिया, २ रोपनीमा किवी, १ रोपनीमा कफी र ५ रोपनीमा अदुवा, बेसार, खुर्सानीलगायतका नगदेबालीको व्यावसायिक खेती गर्दै आउनुभएको छ। उहाँले वार्षिक करिब ५० लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गरिरहेको बताउनुभयो, जुन कृषिमा युवाहरूको आकर्षण बढाउन महत्त्वपूर्ण उदाहरण बनेको छ।
उहाँको फार्ममा नगदेबालीका अतिरिक्त विभिन्न प्रकारका फलफूल र तरकारीको पनि व्यावसायिक उत्पादन भइरहेको छ। सुन्तला, कागती, अम्बा, नास्पाती, आलुबखडाजस्ता फलफूलका साथै तेजपात, अकबरे खुर्सानी, गोलभेँडा, काउली, बन्दा, सिमी, भटमासजस्ता तरकारी र मसला बालीले उहाँको फार्मलाई बहुआयामिक बनाएको छ। यसरी विविध बालीको खेती गर्दा माटोको उर्वरता कायम राख्न र प्राकृतिक प्रकोपको जोखिम न्यूनीकरण गर्न मद्दत पुगेको पिठाकोटे बताउनुहुन्छ।
“मैले सानो लगानीबाट कृषि कार्य सुरु गरेको थिएँ र सुरुमा चुनौतीहरू थिए,” पिठाकोटेले आफ्नो अनुभव सुनाउँदै भन्नुभयो, “तर निरन्तरको मेहनत, धैर्यता र नयाँ प्रविधिको प्रयोगले मलाई यो सफलता दिलाएको छ। अहिले कृषि नै मेरो मुख्य आम्दानीको स्रोत बनेको छ।” उहाँले मौसमको प्रतिकूलता र कहिलेकाहीँ बजार व्यवस्थापनको समस्या झेल्नुपरे पनि लगनशीलताका साथ काम गर्दा राम्रो प्रतिफल प्राप्त हुने कुरामा जोड दिनुभयो।
पिठाकोटेले आफ्नो फार्ममा बिरुवा उत्पादनका लागि नर्सरी पनि सञ्चालनमा ल्याउनुभएको छ। यस नर्सरीबाट विभिन्न फलफूल र नगदेबालीका उन्नत जातका बिरुवाहरू उत्पादन गरी स्थानीय कृषकहरूलाई सुपथ मूल्यमा उपलब्ध गराइएको छ। उहाँले करिब एक हजार अलैँचीका बिरुवा उत्पादन गर्नुभएको छ, जसले गर्दा स्थानीय कृषकहरूले गुणस्तरीय बिरुवाका लागि टाढा जानुपर्ने बाध्यता हटेको छ। यसबाट स्थानीयस्तरमै कृषि उत्पादनमा ठूलो टेवा पुगेको छ।
फाकफोकथुम गाउँपालिका कृषि शाखाले पिठाकोटेको फार्मलाई ‘उत्कृष्ट कृषि फार्म’ का रूपमा सूचीकृत गरी सम्मान गरेको छ। शाखाका प्रमुखले पिठाकोटेको मेहनत र लगनशीलता अन्य कृषकका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको भन्दै प्रशंसा गर्नुभयो। गाउँपालिकाले पनि कृषि क्षेत्रको विकासका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको र पिठाकोटेजस्ता उद्यमीहरूलाई प्रोत्साहन तथा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ। पिठाकोटेको यो सफलताले स्वदेशमै पौरख गरी आत्मनिर्भर बन्न चाहने युवाहरूलाई कृषि क्षेत्रमा आकर्षित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ, जसले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्दै रोजगारी सिर्जनामा समेत योगदान पुर्याएको छ।
