इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनेईको निधनपश्चात् राजधानी तेहरानमा उनको विशाल शवयात्रा सुरु भएको छ, जसमा हजारौंको संख्यामा शोकाकुल मानिसहरु सहभागी भएका छन्। यो घटनाले इरानी जनतामाझ गहिरो शोक छाएको छ भने विश्व समुदायको ध्यान इरानको भावी नेतृत्व र क्षेत्रीय स्थिरतामा केन्द्रित भएको छ।
३५ वर्षभन्दा बढी समयसम्म इरानको सर्वोच्च नेताका रूपमा शासन गरेका खामेनेईको गत फेब्रुअरीमा अमेरिका-इजरायलको संयुक्त हवाई आक्रमणमा मृत्यु भएको थियो। यो घटनाले मध्यपूर्वको भूराजनीतिमा ठूलो हलचल ल्याएको थियो। खामेनेईले इरानको इस्लामिक क्रान्तिलाई निरन्तरता दिन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। उनको नेतृत्वमा इरानले पश्चिम राष्ट्रहरूको दबाबको सामना गर्दै आफ्नो आणविक कार्यक्रम अगाडि बढाएको थियो, जसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा विभिन्न प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको थियो। उनको शासनकालमा इरानले क्षेत्रीय शक्ति विस्तारमा विशेष ध्यान दिएको थियो, सिरिया, लेबनान, यमन र इराकमा आफ्नो प्रभाव बढाउँदै आएको थियो। उनको निधनले इरानी राजनीतिमा एक युगको अन्त्य भएको मानिएको छ, जसले अबको इरानको दिशा कस्तो हुनेछ भन्ने प्रश्न खडा गरेको छ।
तेहरानका मुख्य सडकहरूमा निकालिएको शवयात्रामा इरानका विभिन्न प्रान्तबाट आएका लाखौं शोक सन्तप्त नागरिकको सहभागिता रहेको छ। कालो पोशाकमा सजिएका मानिसहरूको भीडले ‘मृत्यु अमेरिकालाई, मृत्यु इजरायललाई’ जस्ता नारा लगाउँदै आफ्नो नेताप्रति सम्मान र शत्रु राष्ट्रहरूप्रति आक्रोश व्यक्त गरेका छन्। यो विशाल जनसमूह खामेनेईको लोकप्रियता र इरानी जनतामाझ उनको गहिरो प्रभावको प्रतीकका रूपमा हेरिएको छ। शवयात्राका क्रममा सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्त कडा पारिएको छ, हजारौं सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ ताकि कुनै अप्रिय घटना हुन नपाओस् र अन्त्येष्टि समारोह शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न होस्।
छ दिनसम्म चल्ने राजकीय अन्तिम संस्कारका कार्यक्रमहरू तय भएका छन्। जुलाई ९ मा दिवङ्गत नेता खामेनेईको शवलाई समाधिस्थ गरेपछि यो समारोह सम्पन्न हुनेछ। इरानभरि राष्ट्रिय शोक घोषणा गरिएको छ र सरकारी कार्यालय तथा विद्यालयहरू बन्द गरिएका छन्, जसले राष्ट्रिय शोकको गम्भीरतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।
यसैबीच, दिवङ्गत सर्वोच्च नेताका परिवारजनमा गहिरो शोक छाएको छ। केही दिनअघि सार्वजनिक भएका भिडिओ तथा तस्बिरहरूमा खामेनेईका छोराहरू पिताको शवपेटिकानजिकै भेला भएर भक्कानिँदै शोक मनाइरहेको देख्न सकिन्थ्यो। यो हृदयविदारक दृश्यले इरानी जनतामाझ पनि भावुकता छाएको छ र उनीहरूले आफ्नो नेता र उनको परिवारप्रति सहानुभूति व्यक्त गरेका छन्। तर, सर्वोच्च नेताको उत्तराधिकारीका रूपमा लामो समयदेखि हेरिएका उनका जेठा छोरा, मूज्तबा खामेनेई, भने अहिलेसम्म सार्वजनिक रूपमा देखा परेका छैनन्। उनको यो सार्वजनिक अनुपस्थिति अनेकौं अड्कलबाजी र इरानको भावी नेतृत्वलाई लिएर गम्भीर चर्चाको विषय बनेको छ।
स्रोतका अनुसार, मूज्तबा पनि पिताको ज्यान लिने सोही अमेरिका-इजरायल हवाई आक्रमणमा गम्भीर रूपमा घाइते भएका थिए। यद्यपि, इरानी अधिकारीहरूले यस विषयमा आधिकारिक रूपमा कुनै पुष्टि गरेका छैनन्, तर यो चर्चा इरानी सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालमा व्यापक बनेको छ, जसले थप रहस्य थपेको छ। मूज्तबालाई सर्वोच्च नेताको पदका लागि एक प्रबल दावेदारका रूपमा लिइन्थ्यो, विशेषगरी इरानको शक्तिशाली रिभोलुसनरी गार्डसँग उनको घनिष्ठ सम्बन्धका कारण। उनको सार्वजनिक अनुपस्थितिले इरानको भावी नेतृत्व चयन प्रक्रियामा जटिलता ल्याउन सक्ने र सत्ता हस्तान्तरणमा अप्रत्याशित मोड आउन सक्ने सम्भावना बढेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
खामेनेईको निधनले इरानमा राजनीतिक शून्यतातर्फ धकेलेको र यसले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा समेत दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषकहरूले बताएका छन्। इरानले अब कस्तो नेतृत्व छनोट गर्छ र त्यसले आन्तरिक तथा बाह्य नीतिमा कस्तो परिवर्तन ल्याउँछ भन्नेमा विश्व समुदायको ध्यान केन्द्रित भएको छ। ६ दिन लामो अन्त्येष्टि समारोहले इरानलाई शोकमग्न बनाएको छ भने भावी दिनमा मुलुकले कस्तो दिशा लिन्छ भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ।
