इरानमा अमेरिकी सम्झौता विफल पार्न कटिबद्ध कट्टरपन्थी समूह सक्रिय
वैशाख २६, २०८३ शनिबार
इरान : संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीचको वार्ता निर्णायक मोडमा पुगेका बेला इरानभित्रको एउटा सानो तर प्रभावशाली कट्टरपन्थी समूहले वासिङ्टनसँग हुन सक्ने सम्भावित सम्झौतालाई विफल पार्ने प्रयासलाई तीव्र बनाएको छ। यो समूहको गतिविधिले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानभित्र विभाजन रहेको भनी गरेको दाबीलाई थप बल पुर्याएको छ। यसले गर्दा इरानी नेतृत्वले एकातिर वार्ता अघि बढाउने र अर्कोतिर आन्तरिक रूपमा कट्टरपन्थीहरूको दबाब सन्तुलन गर्ने चुनौतीको सामना गरिरहेको छ।
‘जेभहे–ये पायदारी’ अर्थात् ‘द स्टेनेड फ्रोन्ट’ भनेर चिनिने यो समूहका सदस्यहरूलाई अक्सर ‘सुपर रिभोल्युसनरी’ को उपनाम दिइन्छ। उनीहरू आफूलाई सन् १९७९ को क्रान्तिका मौलिक मूल्यमान्यताका सच्चा रक्षक ठान्छन्, जुन क्रान्तिले पश्चिम-समर्थक शाहलाई हटाएर शिया इस्लामिक विचारधारामा आधारित अधिनायकवादी शासन स्थापना गरेको थियो। यो समूह इरानका अन्य कट्टरपन्थीहरूको तुलनामा पनि यति धेरै पश्चिमविरोधी छ कि सरकारी स्तरबाट उनीहरूलाई सन्तुष्ट पार्ने प्रयासहरू हालसम्म असफल भएका छन्। उनीहरूका लागि अमेरिका र इजरायलविरुद्धको प्रतिरोध सधैं चलिरहने संघर्ष हो, र उनीहरू धार्मिक विचारधाराका हिसाबले निकै कट्टर छन्।
जर्मन इन्स्टिच्युट फर इन्टरनेशनल एन्ड सेक्युरिटी अफेयर्सका भिजिटिङ फेलो हमिद्रेजा अजीजी भन्छन्, “उनीहरूले अमेरिका र इजरायलविरुद्धको प्रतिरोधलाई सधैं चलिरहने संघर्षका रूपमा हेर्छन्। उनीहरू शिया राज्यको पक्षमा छन् जुन अन्त्यसम्म जारी रहनुपर्छ, र धार्मिक विचारधाराका हिसाबले निकै कट्टर छन्।” यो समूहको प्रमुख तर्क छ कि इरानले अमेरिकालाई पूर्ण रूपमा पराजित गरेपछि मात्र अनुकूल सम्झौता हासिल गर्न सक्छ, नत्र अमेरिकासँग कुनै पनि सम्झौता विचार गर्नु समेत आत्मसमर्पण सरह हुनेछ।
इरानको इस्लामिक गणतन्त्रका नयाँ नेताहरूले देशको सबैभन्दा गम्भीर अस्तित्वगत खतराको सामना गर्दै एकता देखाउने प्रयास गरिरहेका बेला, यो अति–कट्टरपन्थी समूहले सम्झौताको विरुद्धमा मिडिया, संसद र सडकहरूमा आफ्नो गतिविधि तीव्र पारेको छ। उनीहरूको उदयले अली खामेनीपछिको इरानको राजनीतिक शक्ति संघर्षलाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछ, विशेष गरी पछिल्ला दुई महिनामा अमेरिकासँग पुनः नजिकिने प्रयासको विरोधमा उनीहरू सबैभन्दा ठूलो आवाज बनेका छन्। पछिल्लो महिनामा, इरानी अधिकारीहरूले डोनाल्ड ट्रम्पसँगको वार्ता र देशभित्रका शक्तिशाली राजनीतिक समूहहरू—जसमा पायदारी समूह पनि पर्छ—बीच सन्तुलन कायम गर्ने प्रयास गरेका छन्। पाकिस्तानमा अमेरिकी वार्ताकारहरूसँगको छलफलमा यस समूहका सदस्यहरूको सहभागिताले तेहरानले आन्तरिक एकता देखाउन खोजेको संकेत दिएको थियो।
तर, देशभित्र यो समूहले वार्ताकारहरूको आलोचना बढाउँदै लगेको छ। विज्ञहरूका अनुसार, यही कारणले ट्रम्पले गत महिना इरानको नेतृत्वलाई ‘विभाजित’ र ‘अव्यवस्थित’ भनेका थिए। इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीसहितका नेताहरूले ट्रम्पको दाबीपछि एकताको सन्देश दिए पनि यो कट्टरपन्थी समूहले विभाजनकारी गतिविधि जारी राखेको छ। उनीहरूले वार्ताकारहरूलाई इस्लामिक गणतन्त्रप्रति विश्वासघात गरेको र खामेनीका ‘रेड लाइन’ (विशेषगरी इरानको आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी कुनै पनि छलफललाई लिएर) उल्लंघन गरेको आरोप लगाइरहेका छन्। उनीहरूको अडानले इरानको विदेश नीति र आन्तरिक स्थिरता दुवैमा गम्भीर चुनौती थपेको छ, जसले कुनै पनि सम्भावित सम्झौताको भविष्यलाई अनिश्चित बनाएको छ।
