पेरिस । विश्वका महासागरहरूको सतहको तापक्रमले दिनहुँ नयाँ ऐतिहासिक उच्च स्तरको नजिक पुगेपछि युरोपेली सङ्घअन्तर्गतको जलवायु निगरानी निकायले गम्भीर चेतावनी जारी गरेको छ। यो अवस्थाले विश्वव्यापी जलवायु प्रणालीमा ठूलो परिवर्तनको सङ्केत दिइरहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
अहिलेको समुद्री तापक्रम सन् २०२४ मा मापन गरिएको सबैभन्दा तातो समुद्री तापक्रमको रेकर्डभन्दा सामान्य मात्र कम रहेको छ। यसले आगामी केही दिन वा हप्ताभित्रै नयाँ कीर्तिमान कायम गर्ने सम्भावना प्रबल रहेको विज्ञहरूले औँल्याएका छन्। युरोपेली मध्यम दूरी मौसम पूर्वानुमान केन्द्रकी जलवायु प्रमुख सामन्था बर्गेसले समुद्री सतहको तापक्रम निरन्तर बढ्दै जानु चिन्ताजनक भएको बताइन्। उनले भनिन्, ‘मे महिनामा मात्र पनि समुद्री तापक्रमले नयाँ ऐतिहासिक रेकर्ड तोड्ने सम्भावना उच्च छ।’
युरोपेली सङ्घअन्तर्गतको कोपरनिकस जलवायु परिवर्तन सेवाले अप्रिल महिनामा विश्वभर समुद्री तापक्रम लगातार बढ्दै गएको र यो हालसम्म मापन गरिएको दोस्रो सबैभन्दा उच्च स्तरमा पुगेको पुष्टि गरेको छ। विशेषगरी प्रशान्त महासागरदेखि उत्तर अमेरिकासम्म फैलिएको विशाल क्षेत्रमा समुद्री तातो लहर अत्यधिक बढेको छ, जसले धेरै भौगोलिक क्षेत्रमा जलवायु असन्तुलन सिर्जना गरेको छ। यो स्थितिले विश्वका विभिन्न भागहरूमा अप्रत्याशित मौसमी घटनाहरू निम्त्याउन सक्ने जोखिम बढाएको छ।
यसैबीच, विश्व मौसम सङ्गठन (डब्ल्यूएमओ) ले आगामी मेदेखि जुलाइसम्म ‘एल निनो’ अवस्था विकसित हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ। एल निनो प्रशान्त महासागरको तापक्रम र वायुप्रवाहमा हुने एक प्राकृतिक परिवर्तन हो, जसले विश्वभर खडेरी, अत्यधिक वर्षा, शक्तिशाली आँधीबेहरी र अन्य चरम मौसमी घटनाहरूलाई बढावा दिने गर्छ। यसले कृषि उत्पादन, पानीको उपलब्धता र सार्वजनिक स्वास्थ्यमा समेत गम्भीर असर पार्न सक्छ।
वैज्ञानिकहरूको गहन अध्ययनअनुसार अहिलेको तापक्रम वृद्धिको मुख्य कारण एल निनो मात्र होइन। मानव गतिविधिबाट उत्सर्जित हरितगृह ग्यासका कारण भइरहेको दीर्घकालीन ‘ग्लोबल वार्मिङ’ सँग मिलेर यसले पृथ्वीको तापक्रमलाई अझ तीव्र रूपमा बढाइरहेको छ। यसकै प्रत्यक्ष प्रभावस्वरूप पछिल्लो एल निनो अवधिमा सन् २०२३ र २०२४ क्रमशः अहिलेसम्मकै दोस्रो र सबैभन्दा तातो वर्षका रूपमा दर्ज भएका थिए, जसले जलवायु परिवर्तनको बढ्दो जोखिमलाई थप पुष्टि गर्दछ।
केही मौसम पूर्वानुमानहरूले आगामी एल निनो अझ शक्तिशाली हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्, जसलाई तीन दशकअघिको अत्यन्त शक्तिशाली एल निनोसँग तुलना गरिएको छ। बर्कले अर्थ अनुसन्धान संस्थाका वैज्ञानिक जेक हाउसफादरका अनुसार यदि आगामी एल निनो शक्तिशाली भयो भने सन् २०२७ अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो वर्ष बन्ने सम्भावना अझ बढ्नेछ। यो अनुमानले भविष्यमा अझ कडा मौसमी चुनौतीहरू सामना गर्नुपर्ने हुन सक्ने सङ्केत गर्छ।
यद्यपि, अहिले नै यसको शक्ति कति हुनेछ भनेर निश्चित रूपमा अनुमान गर्न कठिन हुने जलवायु प्रमुख बर्गेसले स्पष्ट पारिन्। उनले भनिन्, ‘वसन्त ऋतुमा गरिने पूर्वानुमानहरू प्रायः अनिश्चित हुन्छन्, तर यसको प्रभाव भने विश्वव्यापी रूपमा स्पष्ट महसुस हुनेछ।’ उनका अनुसार एल निनोको चरम प्रभाव प्रायः यसको शिखर वर्षपछि देखिने भएकाले आगामी वर्षहरूमा तापक्रम अझ बढ्ने सम्भावना रहन्छ, जसले दीर्घकालीन जलवायु परिवर्तनको चक्रलाई थप जटिल बनाउनेछ।
कोपरनिकसले मार्च र अप्रिल महिनामा समुद्री तापक्रम निरन्तर बढ्दै जानुले एल निनोतर्फको सङ्क्रमण सुरु भइसकेको सङ्केत गरेको जनाएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार अहिले देखिएको अत्यधिक तापक्रम केवल प्राकृतिक एल निनोका कारण मात्र होइन, जीवाश्म इन्धनको अत्यधिक प्रयोगका कारण भइरहेको दीर्घकालीन जलवायु परिवर्तनले पनि यसमा प्रमुख भूमिका खेलेको छ। यो द्विपक्षीय प्रभावले पृथ्वीको जलवायु प्रणालीलाई अभूतपूर्व दबाबमा राखेको छ।
अप्रिल महिनामा विश्वको औसत तापक्रम औद्योगिक क्रान्तिभन्दा पहिलेको (सन् १८५० देखि १९००) स्तरभन्दा १.४३ डिग्री सेल्सियस बढी मापन गरिएको थियो, जुन ऐतिहासिक रूपमा एक महत्त्वपूर्ण वृद्धि हो। त्यस्तै, आर्कटिक क्षेत्रको समुद्री बरफ पनि लगभग ऐतिहासिक न्यून स्तरको नजिक पुगेको छ, जसले पृथ्वीको जलवायु प्रणालीमा गहिरो र चिन्ताजनक असर देखाइरहेको छ। यी सबै सङ्केतहरूले मानवजातिलाई तत्काल र प्रभावकारी कदम चाल्न प्रेरित गरिरहेका छन्।
