धनकुटा नगरपालिकामा हाई–क्यास परियोजना सम्झौता: जलवायु अनुकूलनमा नयाँ आयाम
धनकुटा, साउन २८, २०८३:
हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनका बढ्दो असरहरूलाई न्यूनीकरण गर्दै स्थानीय समुदायको उत्थान तथा लचिलोपना अभिवृद्धिका लागि इन्टिग्रेटेड क्लाइमेट एडप्सन सोलुसन फर द हिन्दुकुश हिमालय (हाई–क्यास) परियोजनाका लागि धनकुटा नगरपालिका र परियोजनाका साझेदार संस्थाहरूबीच सम्झौता भएको छ। यस सम्झौताले स्थानीयस्तरमा जलवायु अनुकूलनका दिगो अभ्यासहरूलाई प्रवर्द्धन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
बुधबार धनकुटामा आयोजित एक विशेष कार्यक्रममा परियोजनाको आशयपत्रमा त्रिपक्षीय हस्ताक्षर सम्पन्न भयो। धनकुटा नगरपालिकाका नगरप्रमुख चिन्तन तामाङ, अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड)का महानिर्देशक डा. पेमा ग्याम्त्सो र वातावरणीय तथा कृषि नीति अनुसन्धान, विस्तार तथा विकास केन्द्र (सिप्रेड)का कार्यकारी निर्देशक जयमुकुन्द खनालले संयुक्त रूपमा हस्ताक्षर गरी परियोजना कार्यान्वयनको औपचारिक घोषणा गरे। यो हस्ताक्षर स्थानीय तहमा जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी कार्यक्रमहरूलाई थप प्रभावकारी बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण कदम मानिएको छ।
ग्लोबल अफेयर्स क्यानडाको आर्थिक सहयोगमा सञ्चालित हाई–क्यास परियोजना इसिमोडको नेतृत्व र सिप्रेडसँगको सहकार्यमा कार्यान्वयन भइरहेको छ। नेपालमा यो परियोजना सन् २०२६ मार्चदेखि सञ्चालनमा रहेको छ र यसले धनकुटा नगरपालिकाको वडा नं. ८ तथा काभ्रेपलाञ्चोकको रोशी गाउँपालिकाको वडा नं. १ र २ लाई कार्यक्षेत्र बनाएको छ। जलवायु परिवर्तनको प्रभाव उच्च रहेका यी क्षेत्रहरूमा परियोजनाले स्थानीय समुदायको उत्थानशील क्षमता बढाउनमा विशेष जोड दिएको छ।
परियोजनाले जलवायु परिवर्तनका चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न चार मुख्य क्षेत्रमा एकीकृत समाधानहरू प्रस्तुत गरेको छ: लैंगिक समानता तथा सामाजिक समावेशीकरण, मुहान संरक्षण तथा व्यवस्थापन, नवीकरणीय ऊर्जाको उपयोग र कृषि जैविक विविधताको संरक्षण। यी पक्षहरूलाई एकसाथ समेटेर स्थानीय रूपमा पहिचान गरिएका जलवायु जोखिमहरूलाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्ने यसको प्राथमिक उद्देश्य रहेको छ। यसले जोखिममा रहेका समुदायहरूको जीविकोपार्जनमा सुधार ल्याउनुका साथै, पारिस्थितिक प्रणाली र कृषि जैविक विविधताको उत्थानमा योगदान पुर्याउने लक्ष्य बोकेको छ।
हाई–क्यास परियोजनाको एकीकृत अनुकूलन समाधान प्याकेजअन्तर्गत जलाधार क्षेत्रहरूको वैज्ञानिक व्यवस्थापन, सिँचाइको पहुँच सुधारका लागि नवीकरणीय ऊर्जा प्रविधिको उपयोग, र स्थानीय समुदायले अनुभव गरेका जलवायुजन्य चुनौतीहरूलाई न्यूनीकरण गर्न कृषि जैविक विविधताको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा विशेष जोड दिइएको छ। यस बहुआयामिक दृष्टिकोणले समुदायहरूलाई जलवायु परिवर्तनको सामना गर्न आवश्यक क्षमता, उपकरण र ज्ञान प्रदान गर्नेछ।
यस समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएपश्चात परियोजना साझेदार संस्थाहरूबीच भूमिका, जिम्मेवारी र कार्यक्षेत्रहरू थप स्पष्ट भएका छन्। यसले परियोजनाका गतिविधिहरूलाई स्थानीय सरकारका योजना, कार्यक्रम, प्राथमिकता तथा बजेटसँग एकाकार गराउन मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस प्रकारको सहकार्यले परियोजनामा स्थानीय स्वामित्वलाई सुदृढ पार्ने, यसको दिगोपना सुनिश्चित गर्ने र प्रभावकारी जलवायु अनुकूलनका अभ्यासहरूलाई बृहत् रूपमा विस्तार गर्न निर्णायक सहयोग पुर्याउने विश्वास लिइएको छ।
कार्यक्रममा मन्तव्य राख्दै धनकुटा नगरपालिकाका प्रमुख चिन्तन तामाङले नगरपालिकाले यसअघि पनि लैंगिक समानता तथा सामाजिक समावेशीकरणमा आधारित उत्तरदायी जलाधार क्षेत्र व्यवस्थापनलाई सक्रिय रूपमा प्रवर्द्धन गरिरहेको जानकारी दिए। उनले हाई–क्यास परियोजनासँगको सहकार्यले जलवायु अनुकूलनका नवीन र एकीकृत समाधानहरूलाई अपनाउँदै आगामी दिनमा यसको कार्यक्षेत्रलाई थप व्यापक बनाउने अवसर प्रदान गरेको उल्लेख गरे।
त्यस्तै, रोशी गाउँपालिकाका अध्यक्ष दिनेश लामाले पनि परियोजनाको महत्वमाथि प्रकाश पार्दै हाई–क्यास कार्यान्वयनका लागि आफ्नो गाउँपालिकाले आवश्यक सबै प्रकारका सहयोग र समन्वय प्रदान गर्न पूर्ण रूपमा प्रतिबद्ध रहेको बताए। उनले स्थानीय सरकारको सक्रिय सहभागिता बिना परियोजनाका लक्ष्यहरू हासिल गर्न असम्भव हुनेमा जोड दिए। यस परियोजनाले समग्र हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तन अनुकूलनका लागि एक नमुना कार्यक्रमको रूपमा स्थापित हुने अपेक्षा गरिएको छ।
