नेपालमा क्रिकेट र फुटबलको चर्चा बढी हुने गरे तापनि गाउँदेखि सहरसम्म सबैभन्दा व्यापक रूपमा खेलिने खेल भलिबल नै हो। विशेषगरी पहाडी र ग्रामीण भेगमा यो मनोरञ्जन, सामाजिक सम्बन्ध र स्थानीय पहिचानसँग जोडिएको संस्कृतिक हिस्सा बनेको छ। सन् २०१७ मा राष्ट्रिय खेल घोषणा गरिए पनि घरेलु लोकप्रियता अन्तर्राष्ट्रिय सफलतामा रूपान्तरण हुन सकेको छैन।
सन् १९३० को दशकदेखि नेपाली सेना र प्रहरीमार्फत फैलिएको भलिबलले सन् १९७३ मा पहिलो राष्ट्रिय प्रतियोगिता र १९७४ मा नेपाल भलिबल संघको स्थापनापछि संस्थागत स्वरूप लियो। सानो स्थान र न्यूनतम उपकरणमै खेल्न सकिने भएकाले यसको पहुँच हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा व्यापक छ, जसले निरन्तर नयाँ खेलाडी उत्पादन गरिरहेको छ।
नेपाली पुरुष भलिबल टोलीले एसियाली खेलकुदलगायत अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा अपेक्षित प्रदर्शन गर्न सकेको छैन। प्रतिभाको कमी नभई तयारी, पूर्वाधार, वैज्ञानिक प्रशिक्षण र निरन्तरताको अभाव मुख्य चुनौती हो। यद्यपि, सन् २०१७ मा एसियन सेन्ट्रल जोन सिनियर पुरुष भलिबल च्याम्पियनसिपमा तेस्रो स्थान हासिल गरे पनि त्यसलाई निरन्तरता दिन सकिएको छैन। स्पाइक, ब्लक, सर्भिस र रिसिभजस्ता प्राविधिक पक्षमा सुधार अपरिहार्य छ।
नेपाली भलिबलको सबैभन्दा सफल अध्याय महिला टोलीसँग जोडिएको छ। सन् २०१९ मा एसियन सेन्ट्रल जोन सिनियर महिला भलिबल च्याम्पियनसिपमा एक सेट पनि नगुमाई उपाधि जितेर महिला टोलीले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको प्रतिष्ठा बढाएको छ। यो उपलब्धिले महिला खेलाडीको क्षमता प्रमाणित गरे पनि घरेलु प्रतियोगिताको निरन्तरता, आर्थिक सुरक्षा र पर्याप्त एक्सपोजरको अभाव अझै चुनौतीका रूपमा रहेको छ।
भलिबलको लोकप्रियता अपेक्षित अन्तर्राष्ट्रिय सफलतामा रूपान्तरण हुन नसक्नुका मुख्य कारणहरूमा आधुनिक पूर्वाधारको अभाव, नियमित तथा व्यावसायिक घरेलु प्रतियोगिताको कमी, वैज्ञानिक प्रशिक्षणको अभाव र कमजोर प्रतिभा पहिचान प्रणाली प्रमुख छन्। खेलाडीहरू सीमित स्रोतसाधनमै अभ्यास गर्न बाध्य छन्, जसले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रदर्शनमा बाधा पुर्याएको छ।
नेपालको भौगोलिक बनावट, युवा जनसंख्या र व्यापक पहुँचले भलिबलमा अपार सम्भावना बोकेको छ। विद्यालय तहदेखि नै प्रतिभा पहिचान, प्रशिक्षण र प्रतिस्पर्धात्मक विकासको स्पष्ट योजनासहित बलियो राष्ट्रिय टोली निर्माण गर्न सकिन्छ। दक्षिण एसियाली टोलीसँग नियमित प्रतिस्पर्धाले अनुभव र क्षमता बढाउनेछ। राष्ट्रिय खेलको गरिमा कायम गर्न विद्यालयदेखि व्यावसायिक लिगसम्मको चरणबद्ध विकास संरचना, महिला र पुरुष टोलीमा समान लगानी, तथा नेपाल भलिबल संघले दीर्घकालीन खेलाडी विकास, खेल विज्ञान र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमा जोड दिनुपर्छ।
नेपालमा भलिबलको अपार लोकप्रियता र राष्ट्रिय पहिचान यसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो। महिला टोलीले अन्तर्राष्ट्रिय उपाधि जितेर र पुरुष टोलीले क्षेत्रीय क्षमता प्रदर्शन गरी सम्भावना देखाइसकेका छन्। अब सहभागितामा मात्र सीमित नभई पदक जित्ने राष्ट्रका रूपमा स्थापित हुने लक्ष्य लिनुपर्छ। प्रतिभावान खेलाडी, उत्साही दर्शक र बलियो आधार भए पनि व्यवस्थित योजना, लगानी, आधुनिक पूर्वाधार, नियमित अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर र दीर्घकालीन सोचको अभाव छ। यी पक्षमा सुधार गर्न सके नेपाली भलिबल दक्षिण एसियाको बलियो शक्ति बन्नेछ र गाउँका खेलाडी अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुग्नेछन्।
