काठमाडौँ, साउन १३ गते ।
नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले अर्बौं रुपैयाँ बराबरको अवैध हुण्डी कारोबारमा संलग्न रहेको आरोपमा एक जनालाई पक्राउ गरेको छ । धादिङ स्थायी घर भई हाल काठमाडौँको नागार्जुन नगरपालिका–८ मा बस्दै आएका ४९ वर्षीय राजेन्द्रप्रसाद रिजाललाई सीआईबीले विस्तृत अनुसन्धान पश्चात् नियन्त्रणमा लिएको हो । रिजालले व्यक्तिगत बैंक खाताहरू प्रयोग गरी झन्डै एक अर्ब ९० करोड रुपैयाँ बराबरको रकम हुण्डीमार्फत कारोबार गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट खुलेको छ, जसले देशको औपचारिक वित्तीय प्रणालीलाई गम्भीर चुनौती दिएको छ ।
सीआईबीका प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) एवम् प्रवक्ता अनुपम शमशेर ज.ब.रा.का अनुसार, ब्युरोले प्राप्त गोप्य सूचनाका आधारमा शंकास्पद व्यक्तिहरूको बैंकिङ कारोबारमाथि गहन विश्लेषण सुरु गरेको थियो । लामो समयको वित्तीय डेटा विश्लेषण र प्राविधिक निगरानीपश्चात् रिजालको संलग्नता पुष्टि भएपछि उनको खोजी कार्य तीव्र पारिएको थियो । यस प्रकारका जटिल आर्थिक अपराधको अनुसन्धानमा प्रविधि र वित्तीय गुप्तचरको प्रयोग महत्वपूर्ण हुने ब्युरोका अधिकारीहरू बताउँछन् ।
अनुसन्धानका क्रममा रिजालले अन्य धेरै व्यक्तिहरूसँगको मिलेमतोमा संगठित रूपमा हुण्डी कारोबार चलाएको पाइएको छ । उनीमार्फत मात्रै एक अर्ब ८९ करोड ६५ लाख ३९ हजार ४५४ रुपैयाँ बराबरको रकमको अवैध कारोबार भएको पुष्टि भएको छ । यो ठूलो रकमलाई औपचारिक प्रणालीभन्दा बाहिर राखी विभिन्न देशबाट नेपाल भित्र्याउने र नेपालबाट बाहिर पठाउने कार्यमा रिजाल सक्रिय रहेको सीआईबीको दाबी छ । काठमाडौँ जिल्ला अदालतबाट आवश्यक पक्राउ अनुमति प्राप्त गरेपछि रिजाललाई मिति २०८० साल साउन १२ गते काठमाडौँको नागार्जुन नगरपालिका–८ स्थित राधाकृष्ण मन्दिर क्षेत्रबाट नियन्त्रणमा लिइएको हो ।
हुण्डी, जसलाई अनौपचारिक वा समानान्तर बैंकिङ प्रणाली पनि भनिन्छ, नेपालमा गैरकानुनी मानिन्छ । यसले देशको राजस्वमा ठूलो नोक्सानी पुर्याउनुका साथै विदेशी विनिमयको व्यवस्थापनमा समेत चुनौती खडा गर्छ । हुण्डीमार्फत हुने कारोबारले कालो धनलाई वैध बनाउने (मनी लाउन्डरिङ), आतंककारी गतिविधिमा लगानी गर्ने र अन्य संगठित अपराधलाई प्रोत्साहन गर्ने जोखिम बढाउँछ । नेपालको आर्थिक ऐन र विदेशी विनिमय (नियमित गर्ने) ऐनले यस्तो कारोबारलाई दण्डनीय मानेको छ । वित्तीय अपराध नियन्त्रणका लागि स्थापित विभिन्न कानुनअन्तर्गत हुण्डी कारोबारमा संलग्न व्यक्तिलाई कारबाही गर्ने प्रावधान रहेको छ ।
यस्ता ठूला परिमाणका अवैध वित्तीय कारोबारले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पुर्याउँछ । यसले वैदेशिक मुद्राको अनौपचारिक बहिर्गमन र आगमनलाई बढावा दिई देशको भुक्तानी सन्तुलनमा खलल पुर्याउन सक्छ । साथै, यसले देशमा वैध लगानीको वातावरणलाई प्रतिकूल प्रभाव पार्न सक्छ र राज्यको कर प्रणालीलाई कमजोर बनाउँछ । सीआईबीले नेपालमा वित्तीय अपराध र खासगरी हुण्डी कारोबार नियन्त्रणका लागि उच्च प्राथमिकताका साथ काम गरिरहेको र यसको जालो भत्काउन कटिबद्ध रहेको जनाएको छ ।
पक्राउ परेका रिजालमाथि थप अनुसन्धान भइरहेको सीआईबीले जानकारी दिएको छ । अनुसन्धानको क्रममा यस कारोबारमा संलग्न अन्य व्यक्ति तथा समूहको पहिचान गरी उनीहरूलाई समेत कानुनी दायरामा ल्याउने प्रक्रिया अगाडि बढाइने ब्युरोले उल्लेख गरेको छ । यो गिरफ्तारीले अवैध वित्तीय गतिविधिमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई कडा सन्देश दिएको छ, कि राज्यको सुरक्षा निकाय यस्ता अपराध नियन्त्रणमा सक्रिय छ ।
