नयाँदिल्ली, साउन ५ गते । भारतले डेङ्गु नियन्त्रणका लागि पहिलो पटक खोप प्रयोगको अनुमति दिएको छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयले जापानी औषधि कम्पनी टाकेडाद्वारा विकसित ‘क्युडेङ्गा’ नामक खोपलाई ४ देखि ६० वर्ष उमेर समूहका व्यक्तिमा प्रयोग गर्न स्वीकृति प्रदान गरेको हो। यो निर्णय बढ्दो जनस्वास्थ्य चुनौतीको सामना गरिरहेको भारतका लागि डेङ्गु विरुद्धको लडाईमा एक महत्वपूर्ण फड्को मानिएको छ।
जलवायु परिवर्तन, तीव्र सहरीकरण र विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिका कारण डेङ्गुको जोखिम विश्वभर बढिरहेको सन्दर्भमा भारतको यो कदमलाई अत्यन्त महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। डेङ्गु, लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने एक भाइरल रोग हो, जसले हरेक वर्ष लाखौं मानिसलाई प्रभावित पार्छ। भारतको केन्द्रीय औषधि मानक नियन्त्रण सङ्गठन (सीडीएससीओ) ले खोपको गुणस्तर, सुरक्षा र प्रभावकारिताको विस्तृत वैज्ञानिक मूल्याङ्कन पश्चात् मात्र यसलाई प्रयोगका लागि स्वीकृति दिएको जनाएको छ।
मन्त्रालयका अनुसार, ‘क्युडेङ्गा’ खोप डेङ्गु भाइरसका सबै चार प्रकार (सेरोटाइप) विरुद्ध सुरक्षा प्रदान गर्न सक्षम छ। यो खोप दुई मात्रा (डोज) मा दिइनेछ, जसमा दोस्रो मात्रा पहिलो खोप लगाएको तीन महिनापछि लगाइनेछ। यो खोप युरोपेली सङ्घ (ईयू), बेलायत, स्विट्जरल्यान्ड, इन्डोनेसियालगायत ४२ देशमा पहिले नै प्रयोगका लागि स्वीकृत भइसकेको छ। साथै, यसले विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लुएचओ) को पूर्वयोग्यता (प्रि-क्वालिफिकेसन) पनि प्राप्त गरिसकेको छ, जसले यसको विश्वव्यापी स्वीकार्यता र प्रभावकारितालाई पुष्टि गर्दछ।
टाकेडाले भारतमा खोपको उत्पादन र आपूर्ति विस्तार गर्न भारतीय कम्पनी बायोलोजिकल ईसँग सहकार्य गरिरहेको जनाएको छ, जसले भारतीय बजारमा खोपको सहज उपलब्धता सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्नेछ। स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार, हालसम्म विश्वभर २ करोड ४० लाखभन्दा बढी मात्रा ‘क्युडेङ्गा’ खोप वितरण भइसकेको छ र यसको प्रयोगका क्रममा कुनै गम्भीर सुरक्षा समस्याहरू रिपोर्ट भएका छैनन्। डब्लुएचओका अनुसार, विश्वको करिब आधा जनसङ्ख्या डेङ्गुको जोखिममा छ र प्रत्येक वर्ष १० करोडदेखि ४० करोड मानिस डेङ्गुबाट सङ्क्रमित हुने गरेका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तन, बदलिँदो मौसमी ढाँचा र द्रुत सहरीकरणका कारण डेङ्गुको सङ्क्रमण दरमा उल्लेखनीय वृद्धि देखिएको छ।
भारत आफैं पनि डेङ्गुको उच्च जोखिममा रहेको देश हो। भारतको पछिल्लो आधिकारिक तथ्याङ्कअनुसार, सन् २०२१ यता देशभर १० लाखभन्दा बढी डेङ्गु सङ्क्रमणका घटना पुष्टि भएका छन् भने कम्तीमा १ हजार ५०० जनाको मृत्यु भएको छ। यस्तो अवस्थामा ‘क्युडेङ्गा’ खोपको उपलब्धताले सार्वजनिक स्वास्थ्यमा ठूलो राहत प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसैबीच, भारतमै विकास भइरहेको पानासिया बायोटेकको ‘डेन्गीअल’ नामक डेङ्गु खोप अन्तिम चरणको क्लिनिकल परीक्षणमा पुगेको छ। यदि यो खोपले सफलतापूर्वक स्वीकृति प्राप्त गरेमा, यो विश्वकै पहिलो एकल मात्रा (सिंगल डोज) डेङ्गु खोपमध्ये एक बन्न सक्ने सम्भावना रहेको छ, जसले भविष्यमा डेङ्गु नियन्त्रणका लागि थप प्रभावकारी विकल्पहरू खोल्नेछ।
