काठमाडौं । नेपाल र स्विट्जरल्याण्डबीचको सात दशक लामो सम्बन्ध अहिले नवप्रवर्तन र आर्थिक साझेदारीको गहिरो चरणमा प्रवेश गरेको छ । सन् १९५६ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएदेखि नै स्विट्जरल्याण्डले नेपालको ग्रामीण पूर्वाधार, प्राविधिक शिक्षा, झोलुङ्गे पुल निर्माण, दिगो कृषि, पर्यटन, संघीयता तथा सुशासन सुधारमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा यो सहकार्य व्यापार, लगानी, जलवायु कार्य, श्रम आप्रवासन तथा व्यावसायिक तालिमसम्म विस्तार भएको छ ।
हालै काठमाडौंमा सम्पन्न नेपाल-स्विट्जरल्याण्ड द्विपक्षीय परामर्श संयन्त्रको पाँचौं बैठकले दुई देशबीचको सम्बन्धको परिवर्तित स्वरूप र भावी सहकार्यका सम्भावनाबारे गहन छलफल गरेको थियो । एसिया तथा प्रशान्त क्षेत्रका लागि स्विस सहायक राज्य सचिव राजदूत मार्कुस लाइट्नरले यस बैठकको सह-अध्यक्षता गर्न काठमाडौं आएका थिए ।
राजदूत लाइट्नरका अनुसार नेपाल-स्विट्जरल्याण्ड साझेदारी सन् १९५० को दशकमा पहिलो सहायता मिसनबाट सुरु भए पनि यो विकास सहकार्यको सीमाभन्दा धेरै अगाडि बढेको छ । १९५० को दशकमा सगरमाथा स्विस जनमानसमा विशेष चासोको विषय बन्न पुग्यो, जसले दुई देशबीच भावनात्मक सम्बन्धको जग बसाल्यो । सन् १९५२ को स्विस अभियानले सगरमाथा आरोहणको पहिलो गम्भीर प्रयास गर्यो भने सन् १९५६ मा स्विस टोलीले ल्होत्सेको पहिलो सफल आरोहण गर्यो र सगरमाथा पनि चढ्यो । यी उपलब्धिहरूले स्विट्जरल्याण्डमा ठूलो प्रेरणा जगाए र नेपाललाई स्विस जनमानसमा परिचित गराए, जसबाट विश्वास, साझेदारी र प्रगतिको आधारमा सम्बन्ध विस्तार हुँदै गयो ।
झोलुङ्गे पुलहरू यस सहकार्यको अत्यन्त सफल उदाहरण बनेका छन्, जुन केवल इन्जिनियरिङ संरचना मात्र नभई मानिसहरूको जीवन परिवर्तन गर्ने, समाजलाई जोड्ने र विकासका अवसरहरू सिर्जना गर्ने माध्यम बनेका छन् । राजदूत लाइट्नरले नेपालले अहिले आफ्नै क्षमताले यस्ता पुल निर्माण गर्न सक्नु नै स्विट्जरल्याण्डको साझेदारका रूपमा सबैभन्दा ठूलो सफलता भएको बताए । यसले स्थानीय सीप र ज्ञान विकासमा स्विस सहयोगको प्रभावकारितालाई उजागर गर्छ ।
स्विट्जरल्याण्डले नेपालका दुर्गम र चुनौतीपूर्ण क्षेत्रमा काम गर्दै आफ्नो सहकार्य सुरु गरेको थियो । एक संघीय राज्यको रूपमा स्विट्जरल्याण्ड विकास केन्द्रबाट मात्र नभई परिधिबाट पनि उत्पन्न हुन्छ भन्नेमा विश्वास गर्छ, जसले स्थानीय तह र क्षेत्रीय समुदायसँग काम गर्ने दृष्टिकोणलाई बलियो बनाउँछ । टोनी हेगनजस्ता व्यक्तित्वहरूले नेपाल र स्विट्जरल्याण्डबीच विशेष भावनात्मक सम्बन्ध निर्माण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेले, जसले स्विस मूल्यहरू जस्तै जिज्ञासा, विनम्रता र प्राविधिक दक्षतालाई प्रतिनिधित्व गरे । कूटनीतिक सम्बन्ध औपचारिक व्यवस्थाले मात्र नभई व्यक्ति र जनस्तरका सम्बन्धले निर्माण गर्छ भन्ने कुरा हेगनको योगदानले पुष्टि गर्छ ।
नेपाल अहिले आर्थिक, राजनीतिक र जलवायुसम्बन्धी चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको बेला, स्विट्जरल्याण्डले आफ्नो सहकार्यलाई ‘सहायताबाट व्यापारतर्फ’ लैजान चाहेको छ । यसको उद्देश्य नेपाली कम्पनीहरूलाई थप प्रतिस्पर्धी बनाउन, युवाहरूलाई दक्ष बनाउन र लगानी आकर्षित गर्ने व्यावसायिक वातावरण निर्माण गर्नु हो, जसले रोजगारी सिर्जना गरी नेपाललाई व्यापार तथा लगानीको आकर्षक गन्तव्य बनाउनेछ ।
विपद् जोखिम न्यूनीकरण र जलवायु परिवर्तनका क्षेत्रमा पनि सहकार्यको ठूलो सम्भावना रहेको छ । दुवै देश जलवायु परिवर्तनबाट प्रभावित पर्वतीय राष्ट्र भएकाले हिमनदी पग्लिनु र प्राकृतिक प्रकोप बढ्नुजस्ता साझा समस्याहरूबाट पीडित छन् । यसकारण जलवायु, पर्वतीय सहकार्य र विपद् जोखिम न्यूनीकरण स्विट्जरल्याण्डको प्राथमिकतामा छन् । स्विट्जरल्याण्ड इसिमोडको संस्थापक सदस्यका रूपमा क्षेत्रीय सहकार्यलाई पनि समर्थन गरिरहेको छ ।
स्विट्जरल्याण्डको परराष्ट्र मन्त्रालय अन्तर्गत एसिया-प्रशान्त विभागका प्रमुखका रूपमा राजदूत लाइट्नरले नेपालको रणनीतिक महत्वलाई पनि उजागर गरे । पर्वतीय र भूपरिवेष्ठित राष्ट्रका रूपमा नेपाल र स्विट्जरल्याण्डबीच धेरै समानताहरू छन् । ठूला शक्तिहरूको बीचमा रहँदै नेपालले आफ्नो स्वतन्त्रता कायम राख्न सफल भएको छ, जसको सन्तुलित परराष्ट्र नीति अन्य देशहरूका लागि पनि अध्ययन योग्य छ ।
भविष्यको साझेदारीमा निजी क्षेत्रको भूमिका महत्वपूर्ण हुने र व्यापार, लगानी तथा नवप्रवर्तन नै प्रमुख स्तम्भ हुने राजदूत लाइट्नरले स्पष्ट पारे । उपयुक्त नीतिगत र संस्थागत वातावरण निर्माण गरी निजी क्षेत्रलाई ठूलो भूमिका खेल्न सक्षम बनाउनु नै नेपाल-स्विट्जरल्याण्ड सहकार्यलाई अझ सुदृढ बनाउने आधार हुने उनको विश्वास छ ।
