१३ जेठ, काठमाडौं । नेपालको दूरसञ्चार र इन्टरनेट क्षेत्रले पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ । सरकारी तथ्याङ्कले मुलुकमा इन्टरनेटको पहुँच सघन रूपमा बढ्दै गएको र देश ‘डिजिटल युग’ तर्फ तीव्र गतिमा उन्मुख रहेको स्पष्ट पारेको छ ।
आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ अनुसार, चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म नेपालमा इन्टरनेट ग्राहकको घनत्व १४५.७ प्रतिशत पुगेको छ । यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको १३९.५ प्रतिशतको तुलनामा उल्लेखनीय वृद्धि हो । इन्टरनेट घनत्वले प्रति १०० जनामा इन्टरनेट कनेक्सनको सङ्ख्या दर्शाउँछ । उदाहरणका लागि, नेपालको जनसङ्ख्या करिब ३ करोड मान्दा १४५.७ प्रतिशत घनत्वले करिब ४ करोड ३७ लाख इन्टरनेट सदस्यता रहेको बुझ्न सकिन्छ, जसले एक व्यक्तिले एकभन्दा बढी इन्टरनेट सेवा लिएको अवस्थालाई पनि समेट्छ ।
आर्थिक सर्वेक्षण अनुसार, दूरसञ्चार तथा इन्टरनेट सेवा प्रदायक (आईएसपी) हरूको सेवा विस्तारसँगै इन्टरनेट ग्राहक सङ्ख्या निरन्तर उकालो लागेको छ । विशेषगरी, फोरजी सेवाको पहुँच हाल कुल जनसङ्ख्याको ८९.६ प्रतिशतमा विस्तार भएको छ, जसले द्रुत गतिको मोबाइल इन्टरनेटको पहुँचमा व्यापकता ल्याएको छ । डिजिटल अर्थतन्त्रका लागि अपरिहार्य मानिने ब्रोडब्यान्ड सेवाको विस्तार पनि तीव्र गतिमा भइरहेको छ । मोबाइल ब्रोडब्यान्ड पहुँच हाल जनसङ्ख्याको १००.३ प्रतिशत पुगेको छ । यसले नेपालको अधिकांश जनसङ्ख्या मोबाइलमार्फत इन्टरनेटमा जोडिएको देखाउँछ ।
पूर्वाधार विकासमा पनि नेपालले ठूलो फड्को मारेको छ । २०८२ फागुनसम्म देशभर १९,२३९ किलोमिटर अप्टिकल फाइबर विस्तार भइसकेको छ । यो विस्तारले उच्च गतिको इन्टरनेट सेवालाई थप भरपर्दो र पहुँचयोग्य बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । समग्र दूरसञ्चार क्षेत्रमा, मोबाइल टेलिफोन ग्राहकको घनत्व १०३.२ प्रतिशत रहेको छ, जसले मोबाइल फोनको व्यापक प्रयोगलाई इंगित गर्दछ । परम्परागत आधारभूत टेलिफोनको प्रयोग भने घट्दै गएको छ, जसले आधुनिक सञ्चार प्रविधिको व्यापक अपनाइलाई सङ्केत गर्छ ।
इन्टरनेट र दूरसञ्चारको यो विस्तारले सरकारी सेवा प्रवाहमा पनि सकारात्मक प्रभाव पारेको छ । सरकारले ई-गभर्नेन्स प्रणालीलाई उच्च प्राथमिकता दिएको छ । हालसम्म २२० सरकारी निकाय एकीकृत कार्यालय व्यवस्थापन प्रणालीमा आबद्ध भइसकेका छन् भने १५० सरकारी निकायका वेबसाइटहरू नियमित सञ्चालनमा छन् । यी पहलहरूले सरकारी सेवालाई थप पारदर्शी, प्रभावकारी र नागरिकमैत्री बनाउन सहयोग पुर्याएका छन् ।
पछिल्लो पाँच वर्षको तथ्याङ्कले नेपालमा ब्रोडब्यान्ड इन्टरनेटको पहुँच र प्रयोगमा गुणात्मक सुधार आएको देखाउँछ । इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूको सक्रिय भूमिका, सरकारी निकायमा अनलाइन सेवा प्रणालीको विस्तार तथा आम नागरिकमा स्मार्ट डिभाइसको बढ्दो पहुँचले नेपालको डिजिटल पूर्वाधारलाई बलियो बनाउँदै लगेको छ । तथापि, भौगोलिक विकटताका कारण दुर्गम क्षेत्रमा उच्च गतिको इन्टरनेट सेवाको उपलब्धतालाई थप प्रभावकारी बनाउनु सरकारका लागि अझै चुनौतीको विषय बनेको छ ।
