चीनसँगको व्यापारिक भुक्तानीमा युआनको प्रयोग तीव्र, अमेरिकी डलरमाथिको निर्भरता घटाउने रणनीति सक्रिय
जेठ १३, काठमाडौं। चीनसँगको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक भुक्तानीमा चिनियाँ मुद्रा युआन (आरएमबी) को प्रयोगमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। गोल्डम्यान स्याक्सको एक अनुसन्धान प्रतिवेदनलाई उद्धृत गर्दै साउथ चाइना मर्निङ पोस्टले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो रिपोर्टले युआनको विश्वव्यापी प्रभाव विस्तार हुँदै गएको स्पष्ट पारेको छ। यो वृद्धि चीनको अमेरिकी डलरमाथिको निर्भरता घटाउने दीर्घकालीन रणनीतिको महत्वपूर्ण सूचक मानिएको छ।
प्रतिवेदनका अनुसार, सन् २०१७ मा चीनसँग सम्बन्धित व्यापारिक भुक्तानीमा युआनको हिस्सा मात्र १३ प्रतिशत थियो। तर, हाल यो बढेर ३० प्रतिशत पुगेको छ, जुन झन्डै दोब्बरभन्दा बढीको वृद्धि हो। युआनको प्रयोगमा देखिएको यो तीव्रता चिनियाँ अर्थतन्त्रको बढ्दो विश्वव्यापी प्रभाव र बेइजिङको मुद्रा अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्ने महत्वाकांक्षालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यद्यपि, वित्तीय विश्लेषकहरू यो वृद्धिलाई सकारात्मक माने पनि, चीनको विश्व अर्थतन्त्रमा रहेको विशाल आकार र प्रभावको तुलनामा युआनको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान अझै पनि अपर्याप्त रहेको ठान्छन्। उनीहरूका अनुसार, युआनको विश्वव्यापी स्वीकार्यता र प्रयोग विस्तारका लागि अझै बृहत् सम्भावनाहरू विद्यमान छन्।
व्यापारिक भुक्तानीमा मात्र नभई चीनको सीमापार हुने कुल युआन कारोबारमा पनि अकल्पनीय वृद्धि देखिएको छ। सन् २०१७ मा कुल ९ ट्रिलियन युआन रहेको यस्तो कारोबार अहिले ७ गुणाभन्दा बढीले बढेर ६४ ट्रिलियन युआन पुगेको छ। यो तथ्यांकले चीनले आफ्नो आर्थिक सम्बन्धहरूमा युआनको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिँदै आएको र यसले वास्तविक कारोबारमा समेत ठूलो प्रभाव पारिरहेको देखाउँछ। सीमापार युआनको बढ्दो प्रवाहले चीनका व्यापारिक साझेदारहरूलाई युआनमा भुक्तानी गर्न प्रोत्साहित गरिरहेको छ, जसले विश्वव्यापी वित्तीय प्रणालीमा युआनको उपस्थितिलाई थप सुदृढ बनाउँदै लगेको छ।
विश्वव्यापी भुक्तानी प्रणालीमा युआनको हिस्सा करिब ३ देखि ४ प्रतिशत मात्र रहेको छ भने विभिन्न देशका केन्द्रीय बैंकहरूको विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा यसको हिस्सा २ प्रतिशत मात्रै छ। डलर र युरोपियन युरोको तुलनामा युआनको यो स्थान अझै पनि निकै कम हो। तथापि, पछिल्लो समय युआनको प्रयोगमा देखिएको गतिशील वृद्धिले बेइजिङको एउटा स्पष्ट रणनीतिलाई उजागर गर्दछ। चीन अमेरिकी डलरमाथिको आफ्नो अत्यधिक निर्भरतालाई बिस्तारै कम गर्दै बहुध्रुवीय विश्व वित्तीय प्रणालीको निर्माण गर्न चाहन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा युआनको प्रभाव विस्तार गर्नु चीनको आर्थिक सार्वभौमिकता र भूराजनीतिक रणनीतिको एक अभिन्न अंग बनेको छ।
पूर्व केन्द्रीय बैंकरहरू र वित्तीय विश्लेषकहरूले युआनको भविष्य अझै उज्ज्वल रहेको र यसको अन्तर्राष्ट्रियकरणको प्रक्रिया आगामी दिनमा थप तीव्र हुने प्रक्षेपण गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार, औद्योगिक आपूर्ति शृङ्खलाका भुक्तानीहरू, वस्तु (कमोडिटी) खरिद बिक्रीको भुक्तानी र विभिन्न देशहरूसँग गरिने ‘करेन्सी स्वाप’ संयन्त्रमा युआनको प्रयोग अझै व्यापक बन्नेछ। विशेषगरी, चीनको ‘बेल्ट एण्ड रोड’ पहल अन्तर्गतका परियोजनाहरू र उदाउँदा अर्थतन्त्रहरूसँगको व्यापारमा युआनको स्वीकार्यता बढ्ने क्रम जारी रहनेछ। यसले गर्दा विश्वभर युआनलाई वैकल्पिक मुद्राको रूपमा अपनाउने क्रमले गति लिने र अमेरिकी डलरको एकछत्र प्रभुत्वलाई चुनौती दिन सक्ने सम्भावना बढेर गएको छ।
