भक्तपुरको मध्यपुर थिमी नगरपालिका-८, बोडेस्थित ऐतिहासिक कमलपोखरी यतिबेला मनमोहक कमलका फूलहरूले सजिएको छ। स्थानीय तथा पर्यटकहरूका लागि एक आकर्षक गन्तव्य बनेको यस पोखरीमा फुलेका गुलाबी र सेता कमलहरूले आगन्तुकको मन लोभ्याइरहेका छन्। केही वर्षअघिसम्म निजी व्यक्तिको नाममा दर्ता भई अतिक्रमणको चपेटामा परेको यो सार्वजनिक सम्पत्ति अहिले नगरपालिकाको सक्रियता र समुदायको पहलमा पुनर्जीवन पाएको छ, जसले यसको सौन्दर्य र वातावरणीय महत्त्व बढाएको छ।
नेपालका धेरै सार्वजनिक पोखरी तथा ऐतिहासिक स्थलहरू विभिन्न समयमा अतिक्रमणको शिकार भएका छन्, जसबाट कमलपोखरी पनि अछुतो रहन सकेन। केही स्थानीयले पोखरीको जग्गा निजी नाममा दर्ता गरी कब्जा गरेका थिए, जसले यसको अस्तित्व नै संकटमा पारेको थियो। सार्वजनिक सम्पत्तिको यस्तो अनाधिकृत कब्जाले पोखरीको प्राकृतिक सौन्दर्य र पारिस्थितिक प्रणालीमा गम्भीर खलल पुर्याएको थियो।
मध्यपुर थिमी नगरपालिकाले यस समस्यालाई गम्भीरतापूर्वक लिँदै कमलपोखरीको जग्गा फिर्ता ल्याउन विशेष पहल गर्यो। कानुनी प्रक्रिया र निरन्तर प्रयासपछि नगरपालिकाले अतिक्रमणकारीहरूको नामबाट जग्गा फिर्ता ल्याउन सफल भयो, जुन सार्वजनिक सम्पत्ति संरक्षणमा महत्त्वपूर्ण सफलता हो। जग्गा फिर्ता आएपछि नगरपालिकाले पोखरीको संरक्षण र पुनर्निर्माणका लागि डिल बलियो बनाउने, मुहान संरक्षण गर्ने लगायतका बृहत् योजना अघि बढायो।
नगरपालिकाको सहयोग र स्थानीय समुदायको सहभागितामा पोखरीको बृहत् पुनर्निर्माण कार्य सम्पन्न भयो। यस क्रममा पोखरीलाई पहिलेकै प्राकृतिक स्वरूपमा फर्काउनुका साथै यसमा कमलका फूलहरू रोपियो। आजभोलि पोखरीमा स्वच्छ पानी जमेको छ र यो विभिन्न प्रजातिका माछाहरूको बासस्थान बनेको छ। कमलका पात र फूलहरूको घना उपस्थिति अहिले पोखरीको मुख्य आकर्षण बनेको छ, जसले यसलाई ‘कमलपोखरी’ नाम सार्थक तुल्याएको छ।
यस पोखरीको पुनरुद्धारले वातावरणीय सन्तुलनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ। कमल र माछाका साथै, यो पोखरी अहिले विभिन्न प्रजातिका पाहुना चराहरूको सुरक्षित वासस्थान बनेको छ। विशेष गरी जाडो मौसममा टाढा-टाढाबाट आउने चराहरूको आगमनले पोखरीको सौन्दर्य अझ बढाएको छ र यसलाई सानो पारिस्थितिक प्रणालीका रूपमा स्थापित गरेको छ। चरा अवलोकनका लागि आउने प्रकृतिप्रेमीहरूका लागि पनि यो उत्तम गन्तव्य बनेको छ।
कमलपोखरीको यो रूपान्तरणले बोडे क्षेत्रको पर्यटन विकासमा नयाँ आयाम थपेको छ। पोखरीको रमणीय दृश्य, स्वच्छ हावा र शान्त वातावरणले पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। स्थानीय बासिन्दाहरू बिहान र साँझ टहल्न तथा फुर्सद बिताउन यहाँ आउने गर्छन्। युवाहरूका लागि आकर्षक फोटो स्थान हो भने परिवारका लागि उपयुक्त घुमफिर स्थल पनि हो। यसले स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ, किनकि आगन्तुकहरूको संख्या बढ्दै जाँदा स्थानीय व्यापार व्यवसाय पनि फस्टाउने सम्भावना छ।
कमलपोखरीको सफल पुनरुद्धारले सार्वजनिक सम्पत्ति संरक्षणमा स्थानीय सरकार र समुदायको सहकार्यको प्रभावकारिताको स्पष्ट सन्देश दिएको छ। यो उदाहरणले देशका अन्य भागमा पनि अतिक्रमणमा परेका सार्वजनिक सम्पत्तिहरूको संरक्षण र विकासका लागि प्रेरणा मिल्नेछ। कमलपोखरी अब केवल पानीको स्रोत मात्र नभई, प्रकृति, संस्कृति र सामुदायिक भावनाको जीवन्त प्रतीक बनेको छ, जसको दिगो संरक्षणमा निरन्तर प्रयास आवश्यक छ।
