काठमाडौँ । गण्डकी प्रदेशका पूर्वमन्त्री राजीव गुरुङ ‘दीपक मनाङे’ डिल्लीबजार कारागारबाट कैदमुक्त भएपछि राजधानीको पर्यटकीय केन्द्र ठमेलमा भव्य स्वागत गरिएको छ। ज्यान मार्ने उद्योग सम्बन्धी कसुरमा तोकिएको सजाय भुक्तान गरी बुधवार कैदमुक्त भएका मनाङे शनिबार ठमेल पुग्दा उनलाई व्यवसायी तथा समर्थकहरूले क्लब नोभामा फूलमाला र अबिरसहित स्वागत गरेका थिए। यसले उनको जेलमुक्तिको क्षणलाई विशेष बनाएको छ, र राजधानीमा उनको पुनरागमनलाई सार्वजनिक चासोका साथ हेरिएको छ। पूर्वमन्त्रीको स्वागतमा उपस्थित जनसमूहले उनको विगत र वर्तमान दुवै पक्षमाथि एकपटक पुनः चर्चा परिचर्चा गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ।
राजीव गुरुङ ‘दीपक मनाङे’को सार्वजनिक जीवनको एक महत्वपूर्ण पक्ष उनको काठमाडौँमा ‘गुन्डा नाइके’का रूपमा स्थापित पहिचान हो। २०५० को दशकदेखि २०६० को दशकको मध्यसम्म काठमाडौँ उपत्यकामा विभिन्न आपराधिक गतिविधि र समूहगत टकरावका कारण उनको नाम चर्चामा रहने गर्दथ्यो। त्यतिबेला उपत्यकामा अन्य ‘गुन्डा समूह’हरू पनि सक्रिय थिए, जसमध्ये ‘चक्रे मिलन’ उपनामले परिचित मिलन गुरुङको समूह एक प्रमुख प्रतिद्वन्द्वीका रूपमा चिनिन्थ्यो। यी दुई समूहबीचको द्वन्द्वले तत्कालीन काठमाडौँको आपराधिक वृत्तमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो। रोचक पक्ष त के छ भने, ‘चक्रे मिलन’ पनि हाल राजनीतिक मूलधारमा आउने प्रयासमा छन् र यसपटकको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा गोरखा–२ बाट नेकपा एमालेका तर्फबाट उम्मेदवार बनेका थिए, यद्यपि उनले सफलता पाएनन्। यसले आपराधिक पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरूको राजनीतिमा प्रवेश गर्ने प्रवृत्तिलाई पनि दर्शाउँछ।
मनाङेको जेल यात्राको मुख्य कारण २०६१ साल वैशाख ३१ गते काठमाडौँको महाराजगन्ज क्षेत्रमा भएको एक गम्भीर घटना थियो। सो दिन चक्रे मिलनमाथि खुकुरी प्रहार भएको थियो, जसका कारण उनको हातमा गहिरो चोट लाग्नुका साथै हात नै काटिएको अवस्थामा पुगेको थियो। यस घटनामा राजीव गुरुङ ‘दीपक मनाङे’लाई मुख्य अभियुक्तका रूपमा ठहर गर्दै अदालतले उनलाई ज्यान मार्ने उद्योगको कसुरमा पाँच वर्ष कैद सजाय सुनाएको थियो। सोही फैसला अनुसार उनले यसपटक करिब एक वर्ष चार महिना कैद भुक्तान गरेर कारागारबाट बाहिरिएका छन्। यसअघि पनि उनले यस मुद्दामा केही समय कैद बिताइसकेका थिए, जसलाई कटाएर बाँकी रहेको सजाय यसपटक पूरा गरिएको हो। यस घटनाले मनाङेको सार्वजनिक छविमा लामो समयसम्म नकारात्मक असर पारेको थियो, तथापि उनको पछिल्लो राजनीतिक सक्रियताले उनको जीवनमा नयाँ अध्याय थपेको छ।
मनाङेको कारागार बसाइका क्रममा उनको आचरण र व्यवहार विशेष रूपमा उल्लेखनीय रह्यो। २०७७ साल भदौ २४ गते ‘जेनजी आन्दोलन’ को नाममा देशभरका कारागारहरूमा कैदीबन्दी भाग्ने प्रयास भएको थियो। यस जटिल परिस्थितिमा जब धेरै कैदीबन्दीहरू सुरक्षा घेरा तोडेर भाग्न खोज्दै थिए, मनाङेले भने त्यसो गरेनन्। उल्टो, उनले ‘फेरि आउनुपर्छ भने किन भाग्ने?’ भन्दै आफू जेलभित्रै बसे र आफ्ना सहकर्मी अन्य कैदीबन्दीहरूलाई पनि भाग्नबाट रोकेका थिए। उनको यस जिम्मेवारपूर्ण कार्य र सुधारात्मक व्यवहारलाई कारागार प्रशासनले सकारात्मक रूपमा लिएको थियो। फलस्वरूप, उनको कैद सजाय अवधिमा केही कटौती गरिएको थियो, जुन नेपालको कानूनी प्रणालीमा कैदीको सुधारात्मक आचरणका लागि दिइने प्रोत्साहनको एक उदाहरण हो। यो घटनाले मनाङेको विगतको ‘गुन्डा नाइके’को छविभन्दा फरक, परिपक्व र जिम्मेवार व्यक्तित्वको परिचय दिएको छ।
राजीव गुरुङ ‘दीपक मनाङे’को सार्वजनिक जीवन सधैँ चर्चा र विवादका बीचबाट गुज्रेको छ। आपराधिक पृष्ठभूमिबाट आएर प्रदेशसभा सदस्य हुँदै मन्त्री पदसम्म पुगेको उनको यात्रा आफैँमा अनौठो र विरोधाभासपूर्ण मानिन्छ। जेलबाट बाहिरिएपछि ठमेलमा भएको उनको भव्य स्वागतले उनको व्यक्तिगत प्रभाव र समर्थकहरूको बलियो आधारलाई पुनः पुष्टि गरेको छ। समाजका विभिन्न तह र तप्कामा उनको पहुँच र स्वीकार्यता कायम रहेको यस घटनाले देखाउँछ। अब उनको आगामी राजनीतिक यात्रा कस्तो हुनेछ, र उनले आफ्नो छविमा थप सुधार ल्याएर समाजमा सकारात्मक योगदान दिन सक्छन् या सक्दैनन्, त्यो हेर्न बाँकी नै छ। तर, एक कुरा निश्चित छ कि मनाङेको नाम नेपाली सार्वजनिक वृत्तमा सधैँ एक विशेष सन्दर्भका साथ लिइनेछ।
