नयाँदिल्ली, फागुन २२ गते । भारतको उत्तरपूर्वी क्षेत्रमा भारतीय वायु सेनाको एक शक्तिशाली लडाकू जेट प्रशिक्षण उडानका क्रममा दुर्घटनाग्रस्त हुँदा त्यसमा सवार दुवै अनुभवी पाइलटको निधन भएको भारतीय वायु सेनाले शुक्रबार पुष्टि गरेको छ । यस दुर्घटनाले भारतीय रक्षा क्षेत्रमा गहिरो शोक छाएको छ, किनकि यो घटना देशको सामरिक तयारीका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने विमानको सुरक्षा र सञ्चालनमाथि प्रश्न उठान सक्ने खालको छ ।
भारतीय वायु सेनाका अनुसार बिहीबार राति असम राज्यस्थित एक एयरबेसबाट नियमित प्रशिक्षण उडानका लागि उडेको दुई सिट क्षमतायुक्त सुखोई-३० एमकेआई लडाकू विमान उडेको केही समयपछि सम्पर्कविहीन भएको थियो । यस विमानले असमको कार्बी आङ्लोङ जिल्लामा दुर्घटनाग्रस्त भएको जानकारी प्राप्त भएपछि तत्कालै व्यापक खोज तथा उद्धार अभियान सुरु गरिएको थियो । घना जङ्गल र दुर्गम भौगोलिक परिस्थितिका बाबजुद उद्धार टोलीहरू घटनास्थल पुगेका थिए । दुःखद कुरा, विमानको भग्नावशेषमा भेटिएका पाइलटहरूलाई बचाउन सम्भव भएन । दुर्घटनाग्रस्त विमानमा सवार स्क्वाड्रन लिडर राजीव चौधरी र फ्लाइट लेफ्टिनेन्ट अभय सिंहको निधन भएको वायु सेनाले पछि पुष्टि गरेको छ, जसले देशका लागि आफ्नो जीवनको आहुति दिएका छन् ।
दुर्घटनाको कारण तत्कालै खुल्न सकेको छैन र घटनाको गाम्भीर्यलाई मध्यनजर गर्दै भारतीय वायु सेनाले एक उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन गरेको छ । यस समितिले दुर्घटनाको विस्तृत अनुसन्धान गर्नेछ । प्रारम्भिक विवरण सङ्कलन भइरहेको छ र प्राविधिक त्रुटि, मानवीय त्रुटि, विमानको मर्मतसम्भारको अवस्था, मौसमी प्रतिकूलता र अन्य वातावरणीय पक्षहरू लगायतका सम्पूर्ण सम्भावित कारणहरूको सूक्ष्म अध्ययन गरिनेछ । विमानको ब्ल्याक बक्स (फ्लाइट डाटा रेकर्डर र ककपिट भ्वाइस रेकर्डर) को विश्लेषण दुर्घटनाको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन महत्त्वपूर्ण हुनेछ । यस अनुसन्धानको मुख्य उद्देश्य यस्ता घटना दोहोरिन नदिन भविष्यका लागि आवश्यक सुरक्षा प्रोटोकल र उपायहरू सिफारिस गर्नु हो ।
यस दुःखद घटनाप्रति भारतीय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले गहिरो दुःख व्यक्त गर्दै सामाजिक सञ्जालमार्फत शोक प्रकट गर्नुभएको छ । उहाँले दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका दुई वीर पाइलटप्रति श्रद्धाञ्जलि अर्पण गर्दै राष्ट्रले उनीहरूको अतुलनीय सेवा र सर्वोच्च बलिदानको सधैँ उच्च कदर गर्ने बताउनुभयो । रक्षामन्त्रीले मृतक पाइलटका शोकसन्तप्त परिवारप्रति हार्दिक समवेदना व्यक्त गर्दै यस दुःखद घडीमा सरकार उनीहरूसँगै रहेको आश्वासन दिनुभयो । यस प्रकारको घटनाले भारतीय वायु सेनाका पाइलटहरूले आफ्नो कर्तव्य निर्वाह गर्दा सामना गर्ने जोखिम र चुनौतीहरूलाई उजागर गरेको छ ।
सुखोई-३० एमकेआई लडाकू विमान रुसको डिजाइनमा आधारित एक बहुउद्देश्यीय जेट हो, जसलाई भारतको सरकारी स्वामित्वमा रहेको हिन्दुस्तान एरोनटिक्स लिमिटेड (एचएएल) ले इजाजतपत्र अन्तर्गत भारतमै उत्पादन गर्दै आएको छ । यो विमान भारतीय वायु सेनाको रणनीतिक क्षमताको मेरुदण्ड मानिन्छ र यसलाई हवाई श्रेष्ठता, जमिन आक्रमण र जासुसी लगायतका विभिन्न मिसनहरूमा प्रयोग गरिन्छ । भारतीय वायु सेनाले हाल यस्ता २६० भन्दा बढी विमान सञ्चालन गरिरहेको छ, जसले यसको महत्त्वपूर्ण भूमिकालाई दर्शाउँछ । यसको उन्नत एभियोनिक्स, लामो दूरीको क्षमता र भारी हतियार बोक्न सक्ने खुबीका कारण यो भारतीय वायु सेनाको सबैभन्दा शक्तिशाली हतियार प्रणालीमध्ये एक हो ।
यसअघि पनि भारतले पछिल्ला वर्षहरूमा सुखोई-३० एमकेआई लगायतका लडाकू विमानसम्बन्धी दुर्घटनाहरू भोगेको छ । सन् २०२४ को जुन र सन् २०२३ को जनवरीमा समेत सुखोई जेट दुर्घटनामा परेका घटनाहरू सार्वजनिक भएका थिए, जसले वायु सेनाभित्र सुरक्षा, प्राविधिक जाँच र मर्मतसम्भारको विषयमा थप ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ । यस्ता बारम्बारका दुर्घटनाहरूले भारतीय वायु सेनालाई आफ्नो बेडाको सुरक्षा अभिलेखा र परिचालन प्रक्रियाहरूको निरन्तर समीक्षा गर्न प्रेरित गरेको छ । वायु सेनाले आफ्नो सम्पूर्ण बेडाको कठोर सुरक्षा परीक्षण, नियमित मर्मतसम्भार र पाइलटहरूको गहन प्रशिक्षणमा विशेष जोड दिँदै आएको छ । यस घटनाले राष्ट्रिय सुरक्षा र पाइलटहरूको जीवनको सुरक्षाका लागि वायु सेनाको प्रतिबद्धतालाई थप बल पुर्याएको छ ।
