इजरायलको विवादास्पद दाबी: इरानका गुप्तचरमन्त्री इस्माइल खातिब मारिएको घोषणा, मध्यपूर्वमा बढ्दो तनाव
४ चैत, काठमाडौं । इजरायलका रक्षामन्त्री इजरायल कात्जले इरानका इन्टेलिजेन्स मिनिस्टर (गुप्तचरमन्त्री) इस्माइल खातिब मारिएको दाबी गरेपछि मध्यपूर्वको भूराजनीतिमा नयाँ हलचल मच्चिएको छ । यो विवादास्पद घोषणाले दुई चिरप्रतिद्वन्द्वी राष्ट्रहरू इजरायल र इरानबीचको ‘छाया युद्ध’ लाई प्रत्यक्ष टकरावमा बदल्ने सम्भावना बढाएको छ, जसले क्षेत्रीय तनावलाई थप उत्कर्षमा पुर्याएको छ ।
रक्षामन्त्री कात्जले गएराति इरानका गुप्तचरमन्त्री खातिबलाई ‘समाप्त गरिदिएको’ दाबी गरेका हुन् । बीबीसी र अल जजिरा जस्ता प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले कात्जको बयानलाई उद्धृत गर्दै भनेका छन्, ‘पछिल्लो रात इरानका इन्टेलिजेन्स मिनिस्टर खातिबलाई पनि समाप्त गरिदिएका छौं ।’ इजरायली सैन्य विश्लेषकहरूका अनुसार, खातिब इरानका वर्तमान सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनेईसँग नजिक रहेका एक प्रभावशाली व्यक्ति थिए । यो दाबीले इजरायली गुप्तचर एजेन्सीहरूले इरानभित्रै गएर महत्वपूर्ण कारबाही गरेको संकेत गर्दछ, जुन अत्यन्तै संवेदनशील र जोखिमपूर्ण मानिन्छ ।
तर, इजरायलको यो गम्भीर दाबीमा इरानले हालसम्म कुनै आधिकारिक प्रतिक्रिया जनाएको छैन । इरानको यो मौनताले विभिन्न अड्कलबाजीलाई जन्म दिएको छ । इरानले या त यो खबरको सत्यताको पुष्टि गरिरहेको हुन सक्छ वा यसलाई खण्डन गर्न आवश्यक प्रमाणहरू जुटाउँदै हुन सक्छ । यदि यो खबर पुष्टि भएमा, यसले इरानको लागि एक ठूलो झट्का हुनेछ र यसको जवाफमा इरानले इजरायलमाथि कडा प्रतिशोध लिन सक्ने प्रबल सम्भावना छ, जसले मध्यपूर्वमा अस्थिरताको नयाँ लहर ल्याउन सक्छ ।
इस्माइल खातिबको परिचय र भूमिका इरानको शासन व्यवस्थामा निकै महत्वपूर्ण थियो । उनलाई सन् २०२१ मा तत्कालीन राष्ट्रपति इब्राहिम रइसीले गुप्तचरमन्त्रीको पदमा नियुक्त गरेका थिए । खातिबले कयौं ठूला धर्मगुरुहरूसँग इस्लामी कानुनको गहन अध्ययन गरेका थिए, जसमा इरानका दिवंगत सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनेई पनि पर्दछन् । यसले उनलाई इरानको धार्मिक र राजनीतिक दुवै क्षेत्रमा बलियो पकड भएको व्यक्ति बनाउँछ । गुप्तचरमन्त्रीको रूपमा, खातिब इरानको आन्तरिक सुरक्षा, प्रतिगुप्तचरी र बाह्य गुप्तचर सञ्चालनका प्रमुख व्यक्ति थिए, जसले इरानी शासनको स्थायित्व र क्षेत्रीय प्रभाव कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दथे ।
खातिबको विगत पनि विवादास्पद रहेको छ । सन् २०२२ मा अमेरिकाको वित्त (अर्थ) मन्त्रालयले उनलाई अमेरिका र उसका सहयोगी राष्ट्रहरूविरुद्धको साइबर गतिविधिमा संलग्न रहेको आरोपमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो । यो प्रतिबन्धले खातिबलाई इरानको साइबर युद्ध कार्यक्रम र संवेदनशील गुप्तचर सञ्चालनका मुख्य योजनाकारहरू मध्ये एकको रूपमा चिनाउँछ । अमेरिकाले इरानलाई आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षा र मध्यपूर्वमा आफ्ना सहयोगीहरूको सुरक्षामा खतरा पुर्याएको आरोप लगाउँदै आएको छ । खातिबमाथि लागेको यो प्रतिबन्धले इजरायलको पछिल्लो दाबीलाई थप वजन दिन्छ र इरानका वरिष्ठ अधिकारीहरूको गतिविधिमा अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिहरूको चासोलाई उजागर गर्छ ।
इजरायल र इरानबीच दशकौंदेखि शत्रुतापूर्ण सम्बन्ध रहँदै आएको छ । इरानले इजरायललाई मध्यपूर्वको लागि खतरा मान्छ र इजरायलले इरानको आणविक कार्यक्रम र क्षेत्रीय प्रभाव विस्तारलाई आफ्नो अस्तित्वको लागि चुनौतीको रूपमा हेर्छ । गाजा पट्टीमा हमाससँग इजरायलको युद्ध चर्किएपछि क्षेत्रीय तनाव अझ बढेको छ । इरानले हमास, हिजबुल्लाह, यमनका हुथी विद्रोहीहरू र अन्य क्षेत्रीय समूहहरूलाई समर्थन गर्दै आएको छ, जसलाई इजरायलले आफ्नो सुरक्षामा प्रत्यक्ष खतराको रूपमा लिन्छ । यस्तो संवेदनशील समयमा इरानका एक उच्च पदस्थ गुप्तचर अधिकारीको कथित हत्याको खबरले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा गम्भीर असर पार्ने सम्भावना छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यस घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियालिरहेको छ, किनकि यसले पूरै क्षेत्रको शान्ति र स्थिरतामा गहिरो प्रभाव पार्न सक्छ । इजरायलको यो दाबीको सत्यता र इरानको आगामी कदम दुवैले मध्यपूर्वको भविष्यको दिशा निर्धारण गर्नेछ । अहिलेका लागि, यो घटनाले दुई राष्ट्रबीचको तनावपूर्ण सम्बन्धलाई थप जटिल बनाएको छ र क्षेत्रमा अनिश्चितताको बादल मडारिएको छ ।
