नेपालको अर्थतन्त्रका लागि मेरुदण्ड मानिने रेमिट्यान्स आप्रवाहले नयाँ ऐतिहासिक कीर्तिमान कायम गरेको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को असोज महिनामा मात्रै दुई खर्ब ६७ अर्ब ३४ करोड रुपियाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ, जुन हालसम्म एक महिनामा भित्रिएको सर्वाधिक उच्च रकम हो। यो असाधारण वृद्धिले देशको बाह्य क्षेत्र स्थायित्व र समग्र आर्थिक गतिविधिमा महत्वपूर्ण सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्क अनुसार, चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिना (साउन, भदौ र असोज) मा कुल सात खर्ब तीन अर्ब ७० करोड रुपियाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। यो गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा २७.२ प्रतिशतले बढी हो, जसले रेमिट्यान्स प्रवाहमा निरन्तरको मजबुत वृद्धि दरलाई पुष्टि गर्दछ। यो आँकडाले प्रवासी नेपाली श्रमिकहरूले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा पुर्याएको अतुलनीय योगदानको महत्वलाई उजागर गर्दछ।
गत आर्थिक वर्षको असोजमा दुई खर्ब एक अर्ब २२ करोड रुपियाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको थियो। यस वर्ष असोजमा मात्रै गत वर्षको सोही महिनाको तुलनामा रेमिट्यान्स आप्रवाहमा उल्लेख्य वृद्धि देखिएको छ, जसले एकल महिनाको उच्च संकलनलाई थप बल प्रदान गरेको छ। चाडपर्वका बेला यो वृद्धिले बजारमा तरलता बढाउनुका साथै उपभोगलाई समेत प्रोत्साहन गर्नमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको मानिन्छ।
अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स आप्रवाह पनि १६.७ प्रतिशतले वृद्धि भई चार अर्ब ६० करोड अमेरिकी डलर पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा डलरमा यस्तो वृद्धि २९.२ प्रतिशत थियो, तर यस वर्षको वृद्धि दर पनि निकै सन्तोषजनक मानिएको छ। समीक्षा अवधिमा खुद द्वितीय आय (Net Secondary Income) सात खर्ब ६२ अर्ब ९० करोड रुपियाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको छ खर्ब १० अर्ब ६१ करोड रुपियाँको तुलनामा उल्लेख्य सुधार हो। यसले बाह्य आयका अन्य स्रोतहरूमा पनि सकारात्मक प्रवृत्ति देखिएको संकेत गर्दछ।
रेमिट्यान्स आप्रवाहमा देखिएको यो उत्साहजनक वृद्धिका बाबजुद, वैदेशिक रोजगारीका लागि अन्तिम श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्यामा भने सामान्य कमी आएको छ। चालु आर्थिक वर्षको असोजसम्म कुल एक लाख २१ हजार ८७९ जनाले अन्तिम श्रम स्वीकृति लिनुभएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो संख्या एक लाख २३ हजार ४५९ थियो। यो सामान्य गिरावट नयाँ श्रमिकको मागमा केही सुस्तता वा आन्तरिक रोजगारीका अवसरहरूमा सुधारको संकेत हुन सक्छ।
यसैबीच, पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या भने बढेर ८२ हजार ३६९ पुगेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ७७ हजार २५७ जनाले पुनः श्रम स्वीकृति लिनुभएको थियो। यसले विदेशमा कार्यरत नेपाली श्रमिकहरूले आफ्नो रोजगारी अवधि लम्ब्याइरहेको वा पुरानो गन्तव्यमा नै फर्किरहेको अवस्थालाई देखाउँछ। रेमिट्यान्सको यो निरन्तर आप्रवाहले विदेशी मुद्रा सञ्चिति सुदृढ गर्न, भुक्तानी सन्तुलन कायम राख्न र आयात धान्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले तरलता व्यवस्थापनमा पनि सहयोग पुर्याउँछ र समग्र आर्थिक स्थिरताका लागि आधार प्रदान गर्दछ।
उच्च रेमिट्यान्स आप्रवाहले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई टेवा पुर्याउनुका साथै उपभोग र लगानीलाई समेत प्रोत्साहन गर्दछ। यसले गरिबी न्यूनीकरण र जीवनस्तर सुधारमा प्रत्यक्ष योगदान दिन्छ। यद्यपि, रेमिट्यान्समा अत्यधिक निर्भरताले दीर्घकालीन रूपमा केही जोखिम निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले, यसको उत्पादक क्षेत्रमा लगानी सुनिश्चित गर्दै घरेलु रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्न र दिगो आर्थिक विकासको आधारशिला निर्माण गर्न सरकार तथा निजी क्षेत्र दुवैले थप नीतिगत पहल गर्न आवश्यक देखिन्छ।
