काठमाडौँ — राजधानी काठमाडौँको व्यस्त सडकमा साझा यातायातको बसमा यात्रा गर्दा आज राति एक प्रेरणादायी व्यक्तित्वसँगको भेट अविस्मरणीय रह्यो। उनी हुन्, ४३ वर्षीया हरमिता श्रेष्ठ, जो बागमती प्रदेश ०१ ००६ ख ५४०१ नम्बरको रात्रिकालीन बसको स्टेयरिङ कुशलतापूर्वक सम्हाल्दै थिइन्। उनको आत्मविश्वास र दृढताले सार्वजनिक यातायात क्षेत्रमा महिला सहभागिताको नयाँ आयामलाई मात्र प्रतिविम्बित गर्दैन, परम्परागत लैंगिक भूमिकाहरूलाई चुनौती दिँदै महिलाहरू कुनै पनि पेसामा सफल हुन सक्छन् भन्ने स्पष्ट सन्देश पनि दिन्छ।
विगत २३ वर्षदेखि यातायात क्षेत्रमा सक्रिय हरमिता अहिले साझा यातायातको विशाल बस चलाउँछिन्। १५ वर्षको कलिलो उमेरदेखि नै स्टेयरिङ सम्हाल्न थालेकी उनले जीवनमा अनेकौँ आरोह-अवरोह, सामाजिक टीका-टिप्पणी र व्यावहारिक चुनौतीहरूको सामना गरेकी छिन्। पुरुषप्रधान मानिने यातायात क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउन उनले अथक परिश्रम, लगनशीलता र दृढ संकल्प प्रदर्शन गरेकी छिन्। साना सवारी साधनबाट सुरु भएको उनको यो यात्रा आज ठूला यात्रुवाहक बससम्म आइपुगेको छ।
नेपालमा सार्वजनिक यातायातमा महिला चालकको उपस्थिति अझै पनि निकै न्यून छ। यस क्षेत्रलाई पुरुषका लागि मात्रै उपयुक्त ठान्ने आमधारणा अझै पनि विद्यमान छ, जसले महिलाहरूलाई यो पेसामा आउन निरुत्साहित गर्छ। प्राविधिक सीपको कमी, तालिमका अवसरहरूको अभाव, महिलामैत्री पूर्वाधारको अपर्याप्तता, सामाजिक सुरक्षाका प्रश्नहरू र कार्यस्थलमा हुने सम्भावित विभेद जस्ता कारणहरूले गर्दा महिलाहरू यो पेसामा आउन हिचकिचाउने गरेको पाइन्छ। यद्यपि, हरमिता जस्ता साहसी महिला चालकहरूले यी सबै चुनौतीलाई चिर्दै एक सबल उदाहरण पेस गरिरहेका छन्, जसले समाजको सोचमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सहयोग पुर्याउँछ।
हरमिता श्रेष्ठको साझा यातायातको बस चलाउने निर्णयले केवल एक व्यक्तिको पेसागत यात्रालाई मात्रै दर्शाउँदैन, यसले महिला सशक्तिकरणको एउटा महत्वपूर्ण अध्याय पनि खोल्छ। उनको उपस्थिति नारीहरू कुनै पनि क्षेत्रमा कम छैनन् र हरेक चुनौतीको सामना गर्न सक्षम छन् भन्ने सशक्त सन्देश दिन्छ। बसका यात्रुहरू, विशेषगरी महिलाहरू, हरमितालाई चालकको सिटमा देख्दा विशेष रूपमा सुरक्षित र गौरवान्वित महसुस गर्ने गरेको बताउँछन्। यसले घरको चुलो-चौकाभन्दा बाहिर पनि महिलाहरूको व्यापक सम्भावना छ भन्ने कुरालाई उजागर गर्छ।
रात्रिकालिन बस चलाउनु आफैँमा चुनौतीपूर्ण कार्य हो, जहाँ लामो समयसम्म एकाग्रताका साथ सवारी चलाउनु पर्छ। यात्रुहरूको सुरक्षाको सुनिश्चितता गर्नु, समयमै गन्तव्यमा पुर्याउनु र प्रतिकूल सडक तथा मौसमको सामना गर्नु सामान्य कुरा होइन। हरमिताले यी सबै दायित्वहरूलाई उच्च व्यावसायिकता र कुशलतापूर्वक निर्वाह गरिरहेकी छिन्। उनको यो साहस र समर्पणले यातायात क्षेत्रमा लैङ्गिक समानताको बहसलाई थप बल पुर्याएको छ। यसले भविष्यमा थप महिलाहरूलाई यो पेसा अँगाल्न, समाजमा आफ्नो पहिचान बनाउन र आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर बन्न प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
हरमिता श्रेष्ठको यो यात्रा नेपालको सार्वजनिक यातायात क्षेत्रमा महिला सहभागिता बढाउने दिशामा एउटा महत्वपूर्ण कोसेढुङ्गा हो। उनको यो अनुपम योगदानले समाजमा गहिरो सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ र आगामी दिनमा थप हरमिताहरू उत्पादन हुनेछन् भन्ने आशा गर्न सकिन्छ। उनी एक साहसी, लगनशील र दूरदर्शी महिला हुन् जसले आफ्नो कर्मले नै सामाजिक रूपान्तरणको बिगुल फुकिरहेकी छिन्, जसले गर्दा सार्वजनिक सेवाका हरेक क्षेत्रमा महिला नेतृत्वको सम्भावनालाई थप बलियो बनाउँछ।
