अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानसँगको युद्धविराम विस्तारको ढाँचामा “अन्तिम निर्णय” लिनका लागि आफ्ना प्रमुख सहयोगीहरूसँग शुक्रवार ह्वाइटहाउसको ‘सिचुएसन रुम’मा बैठक सम्पन्न गरे। तथापि, उक्त उच्चस्तरीय बैठक कुनै ठोस निष्कर्षमा पुग्न सकेन, जसले आगामी कदमबारे अनिश्चितता बढाएको छ। ट्रम्पले इरानले कहिल्यै परमाणु अस्त्र वा बम राख्न नपाउने, होर्मुजको साँघुरो जलमार्गमा “दुईतर्फी रूपमै बिना अवरोध पारवहन” पुनः सञ्चालन गर्ने र जलमार्गमा रहेका सबै माइनहरू “नष्ट” गर्न तेहरान सहमत हुनुपर्ने अडान दोहोर्याएका थिए। यसअघि इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम शान्तिपूर्ण नागरिक उद्देश्यका लागि भएको र यस विषयमा कुनै वार्ता नभइरहेको बताउँदै आएको छ।
बिहीवार अमेरिकी अधिकारीहरूले बीबीसीलाई दुई देशले एकखाले सम्झौताको ढाँचामा सहमति जनाए पनि त्यसका लागि ट्रम्प र इरानको नेतृत्वको स्वीकृति आवश्यक रहेको जानकारी दिएका थिए। उक्त सम्झौताले युद्धविरामलाई ६० दिनको लागि लम्ब्याउने र इरानको परमाणु कार्यक्रमको भविष्यका बारेमा वार्ता सुरु गर्ने प्रस्ताव गरेको बताइएको छ। एक ह्वाइटहाउस अधिकारीले अमेरिकी सञ्चारमाध्यमलाई बताएअनुसार, “राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिकाको हितमा हुने र आफ्नो रेड लाइनसँग मिल्ने सम्झौता मात्र गर्नेछन्। इरानले कहिल्यै परमाणु अस्त्र राख्न पाउँदैन।”
एप्रिल ८ मा अमेरिका र इरानबीच प्रारम्भिक युद्धविराम लागु भएयता राष्ट्रपति ट्रम्पले बारम्बार दुई पक्ष सम्झौताको नजिक रहेको र वार्ता अगाडि बढिरहेको बताउँदै आएका छन्, तर अहिलेसम्म त्यसको ठोस परिणाम आउन सकेको छैन। पछिल्ला दिनमा इरान र अमेरिका दुवैले एकअर्कामाथि युद्धविराम उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन्।
अमेरिकी अडान र पछिल्ला घटनाक्रम
शुक्रबारको सबेरै सामाजिक सञ्जालमा एक पोस्ट गर्दै ट्रम्पले आफू होर्मुज जलमार्गमा अमेरिकी नौसेनाको नाकाबन्दी हटाउन तयार रहेको बताएका छन्। यसले उक्त साँघुरो जलमार्गमा फसेका जहाजहरूको ‘घर फर्कने’ प्रक्रिया सुरु गर्न सघाउने उनको भनाइ छ। उनले इरानले अमेरिकालाई आफ्नो प्रशोधित युरेनियम हटाउन र नष्ट गर्न अनुमति दिनुपर्ने समेत माग गरेका छन्। “अर्को सूचना नभएसम्मका लागि कुनै पनि पैसा लेनदेन हुनेछैन,” ट्रम्पले भने, “अन्य त्यसभन्दा निकै कम महत्त्वका कुरामा सहमति भएको छ।” ह्वाइटहाउसका एक अधिकारीले पछि ‘सिचुएसन रुम’मा भएको बैठक सम्पन्न भएको पुष्टि गरे तापनि त्यस सम्बन्धमा थप विवरण भने सार्वजनिक गरिएको छैन।
इरानको प्रतिक्रिया र परमाणु कार्यक्रमबारेको अडान
जानकार स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै इरानको फार्स समाचार संस्थाले ट्रम्पको पछिल्लो टिप्पणी “सत्य र झूटको मिश्रण” भएको बताएको छ। उक्त समाचारमा समझदारी पत्रमा परमाणु सामग्री नष्ट गर्ने कुनै व्यवस्था नगरिएको उल्लेख छ। यसैबीच, इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बकाईले त्यहाँको सरकारी टिभीसँग बोल्दै यो वार्ता “युद्ध अन्त्य गर्नेतर्फ केन्द्रित रहेको र परमाणु मुद्दामा कुनै वार्ता नभएको” स्पष्ट पारेका छन्। अमेरिकाले लामो समयदेखि इरानलाई अत्यधिक प्रशोधित युरेनियमको उत्पादन बन्द गर्न र मौजुदा भण्डार नष्ट गर्न माग गर्दै आएको छ, जुन सैद्धान्तिक रूपमा परमाणु अस्त्र बनाउन प्रयोग हुन सक्छ। तर, इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम पूर्णतः शान्तिपूर्ण रहेको बताउँदै परमाणु अस्त्र विकास गर्न खोजिरहेको कुरा अस्वीकार गर्दै आएको छ।
यसैबीच, अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेग्सेथले अमेरिकाले इरानमा युद्ध “पुनः सुरु” गर्न सक्ने सम्भावना अघि सारेका छन्। सिङ्गापुरमा भएको सुरक्षासम्बन्धी शिखर सम्मेलनमा बोल्दै उनले भने, “हामी राम्रोसँग र प्रचुर मात्रामा हतियारहरूको सन्तुलन राख्ने भएकाले हाम्रा भण्डारहरू त्यहाँ र विश्वभर दुवैका लागि तम्तयार छन्। त्यसैले हामी निकै राम्रो अवस्थामा छौँ।” फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमा आक्रमण सुरु गरेका थिए, जसको प्रतिक्रियामा इरानले इजरायल र खाडीस्थित अमेरिकाका साझेदार देशहरूमा आक्रमण गरेको थियो। तेहरानले प्रभावकारी रूपमा होर्मुज स्ट्रेट बन्द गर्दा विश्वव्यापी तेलको मूल्यमा वृद्धि भएको थियो। सामान्य अवस्थामा विश्वको लगभग २० प्रतिशत ऊर्जाको आपूर्तिका लागि उक्त जलमार्गमार्फत् ढुवानी हुने गर्छ।
