चैत २९, २०८२ आइतबार
इस्लामाबाद : मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वको स्थायी समाधानका लागि पाकिस्तानको राजधानी इस्लामाबादमा सम्पन्न अमेरिकी र इरानी प्रतिनिधिमण्डलबीचको महत्त्वपूर्ण शान्ति वार्ता कुनै ठोस सहमतिमा पुग्न नसकी टुङ्गिएको छ। अमेरिकी टोली स्वदेश फर्किएको केही घण्टापछि नै इरानी उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डल पनि वार्ता असफल भएपछि आज बिहान आफ्नो मुलुक फर्किएको छ। यस घटनाले भूराजनीतिक रूपमा संवेदनशील मध्यपूर्व क्षेत्रमा शान्ति स्थापनाका लागि भइरहेका प्रयासहरूमा गम्भीर धक्का लागेको र द्वन्द्व झनै चर्किने जोखिम बढेको विश्लेषण गरिएको छ।
इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बगेर गालिबाफको नेतृत्वमा आएको इरानी प्रतिनिधिमण्डल स्थानीय समयअनुसार बिहान करिब ८ बजेपछि इस्लामाबादस्थित नूर खान एयरबेसबाट स्वदेश प्रस्थान गरेको हो। यसअघि, अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भेन्सको नेतृत्वमा आएको अमेरिकी टोली पनि मध्यपूर्व संकटको राजनीतिक समाधानका लागि अपेक्षित परिणाम हासिल गर्न नसकेपछि पाकिस्तानबाट फर्किसकेको थियो। दुई दशकभन्दा बढी समयपछि अमेरिका र इरानका उच्च अधिकारीहरूलाई प्रत्यक्ष वार्ताको टेबलमा ल्याउने पाकिस्तानको ‘साहसी’ कुटनीतिक प्रयास यसरी असफल हुनुले क्षेत्रीय शान्तिको मार्ग थप जटिल बनेको छ।
गत मंगलबार दुई हप्ताका लागि युद्धविराम घोषणा गरिएपछि मध्यपूर्वमा शान्ति र स्थिरता ल्याउने उद्देश्यका साथ अमेरिका र इरान पाकिस्तानको विशेष पहलमा वार्तामा बसेका थिए। पाकिस्तानले दुई कट्टर प्रतिद्वन्द्वी राष्ट्रका उच्चस्तरीय नेताहरूलाई एकै शहरमा ल्याएर वार्ता गराउनुलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले एक अर्थपूर्ण र आशाजनक कदमका रूपमा हेरेको थियो। यद्यपि, वार्ता सुरु हुनुअघि र युद्धविराम अवधिमै इजरायलले लेबननमा निरन्तर हवाई हमला जारी राखेपछि इरानले कडा आपत्ति जनाएको थियो। युद्धविराम घोषणापछि पनि इजरायलको आक्रामक गतिविधि नरोकिएको भन्दै इरान क्रुद्ध बनेको थियो, जसले वार्तामा गम्भीर मतभेदहरू र अविश्वासको वातावरण सिर्जना गर्यो। इरानले इजरायलमाथि लगाम लगाउन अमेरिका असफल भएको आरोप लगाएको थियो।
वार्ता असफल हुनुमा इजरायल र इरानबीचको गहिरो र ऐतिहासिक शत्रुता, साथै मध्यपूर्वमा प्रभुत्व जमाउने आ-आफ्ना स्वार्थहरू प्रमुख कारणका रूपमा देखिएका छन्। गत फेब्रुअरी २८ मा इजरायल र अमेरिकाले इरानमा संयुक्त हवाई हमला गरी सर्वोच्च नेता र अन्य शीर्ष अधिकारीहरूलाई मारेपछि मध्यपूर्वभरि द्वन्द्वको ज्वाला अझै फैलिएको थियो। यस घटनाले इरान र इजरायलबीचको तनावलाई अत्यधिक बढाएको थियो र यसले शान्ति वार्ताको वातावरणलाई झनै जटिल बनाएको थियो। दुई साताको युद्धविराम पनि लेबननमा इजरायलको कारबाहीका कारण पूर्ण रूपमा पालना हुन सकेन, जसले इरानलाई वार्तामा बस्नुको औचित्यमाथि प्रश्न उठाउन बाध्य बनायो र उसले वार्ता प्रक्रियाबाट पछि हट्ने निर्णय लियो।
अमेरिकी र इरानी टोलीको एकपछि अर्को गर्दै पाकिस्तानबाट फिर्तीले मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्व तत्काल साम्य हुने कुनै पनि सकारात्मक संकेत दिएको छैन। बरु, इजरायल र इरानबीचको बढ्दो तनावले यस क्षेत्रलाई थप अस्थिर बनाउने जोखिम बढेको छ, जसले विश्वव्यापी ऊर्जा बजार र सुरक्षामा समेत असर पार्न सक्छ। पाकिस्तानले यस महत्त्वपूर्ण क्षेत्रीय द्वन्द्वमा मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेल्न गरेको प्रयास प्रशंसनीय भए पनि, परिणामविहीन हुनुले अब दक्षिण एसियाली कूटनीति र पाकिस्तानको विदेश नीतिको दिशाबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ। यो वार्ताको असफलताले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा थप जटिलता ल्याउने निश्चित देखिन्छ, र यस क्षेत्रमा थप हिंसात्मक झडपहरूको सम्भावना बढाएको छ।
