कालीकोटको रास्कोट नगरपालिका–५ मा निर्माणाधीन १५ शय्याको अस्पताल भवन विगत साढे पाँच वर्षदेखि कछुवा गतिमा अघि बढिरहेको छ। संघीय सरकारको महत्वपूर्ण योजनाअन्तर्गत थालनी भएको यस आयोजनाको निर्माण कार्य पर्याप्त बजेट अभावका कारण अलपत्र परेको हो। देशभरका सबै पालिकामा आधारभूत तहको अस्पताल सञ्चालन गर्ने संघीय सरकारको नीतिअनुसार रास्कोटमा यो अस्पतालको निर्माण थालनी गरिएको थियो। तर, निर्माण सुरु भएको ६ वर्ष पुग्न लाग्दा पनि अस्पताल अझै सम्पन्न हुन सकेको छैन।
तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले आर्थिक वर्ष २०७७/७८ को नीति तथा कार्यक्रममा देशभरका स्थानीय तहमा आधारभूत अस्पताल निर्माण गर्ने घोषणा गरेको थियो। भूगोल र जनसंख्याका आधारमा हरेक स्थानीय तहमा ५, १० वा १५ शय्यासम्मका आधारभूत अस्पताल निर्माण गरिने लक्ष्य राखिएको थियो। सोही नीतिअनुसार २०७७ साउन २८ मा ३९६ र पुस १२ मा २५९ वटा स्थानीय तहमा आधारभूत अस्पताल निर्माण गर्ने मन्त्रीस्तरीय निर्णय भएको थियो। यद्यपि, हालसम्म यीमध्ये अधिकांश अस्पतालको निर्माण अलपत्र अवस्थामा छन्, जसले स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार गर्ने सरकारी लक्ष्यमाथि प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ।
तत्कालीन प्रधानमन्त्री ओलीले २०७७ मंसिर १५ मा ३९६ स्थानीय तहमा अस्पताल निर्माणका लागि एकैपटक शिलान्यास गरेका थिए। यसलाई तत्कालीन सरकारले स्वास्थ्य क्षेत्रमा ‘ठूलो क्रान्ति’ का रूपमा व्याख्या गरेको थियो। पहिलो चरणमा शिलान्यास गरिएका अस्पतालहरूको निर्माण टुंगो नलाग्दै पछि थप २५९ स्थानीय तहमा अस्पताल निर्माणको निर्णय भयो। यसै क्रममा कालीकोटको रास्कोट नगरपालिकाको कुमालकोटमा १५ शय्याको आधारभूत अस्पताल निर्माण २०७८ मंसिरमा अघि बढेको थियो।
धुलिखेल निर्माण सेवाले भ्याटसहित १५ करोड ७१ लाख रुपैयाँमा २०७८ मंसिरमा ठेक्का सम्झौता गरी दुई वर्षभित्र निर्माण कार्य सम्पन्न गर्ने जिम्मेवारी लिएको थियो। सम्झौताअनुसार दुई वर्षभित्र सम्पूर्ण काम सकेर सम्बन्धित पालिकालाई भवन हस्तान्तरण गर्नुपर्ने थियो। तर, म्याद सकिएको वर्षौं बितिसक्दा पनि निर्माणको काम अझै धेरै बाँकी रहेको छ। स्थानीयहरूले निर्माण व्यवसायीले पटकपटक म्याद थप गरी निर्माणमा अनावश्यक ढिलाइ गरिरहेको आरोप लगाएका छन्, जसले सरकारी रकमको सदुपयोग र समयमै सेवा प्रवाहमाथि प्रश्न उठाएको छ।
रास्कोट नगरपालिकाका इन्जिनियर नरेश शाहीका अनुसार, संघीय सरकारले समयमा रकम उपलब्ध गराउन नसक्दा काम सम्पन्न हुन सकेको छैन। उनले संघीय सरकारको स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट नै बजेट र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (DPR) तयार पारिएको जानकारी दिए। बजेट अभाव नै काममा ढिलाइको मुख्य कारण भएको उनको भनाइ छ। रास्कोटको १५ शय्याको अस्पताललाई नगरस्तरीय अस्पतालमा स्तरोन्नति गर्ने गरी काम अघि बढाएको भए पनि भवन निर्माणमा ढिलाइले समग्र योजना प्रभावित भएको छ।
रास्कोट नगरपालिका प्रमुख धर्मराज शाहीले संघीय सरकारले अस्पताल भवन निर्माणका लागि DPR अनुसार टेन्डर आह्वान नगर्दा काम सम्पन्न हुने अवस्था नरहेको बताए। उनका अनुसार, DPR मा २८ करोड रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएकोमा टेन्डर भने १५ करोड रुपैयाँमा मात्रै निकालिएको थियो। उनले DPR अनुसार टेन्डर नगरिएकाले भवनको काम सम्पन्न हुने अवस्था नदेखिएको जिकिर गरे। हाल पनि भवन निर्माणका लागि सातदेखि १० करोड रुपैयाँ रकम आवश्यक रहेको र संघीय सरकारले बजेट नपठाए भवनको काम अघि बढ्न नसक्ने उनले स्पष्ट पारे।
१५ शय्या क्षमताको भूकम्पप्रतिरोधी र अपांगतामैत्री भवन निर्माण भएपछि पनि यसको प्रभावकारितामाथि स्थानीयहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार, भवनमा आकस्मिक, प्रशासनिक, औषधि भण्डारण, उपचारका लागि छुट्टाछुट्टै कक्षलगायतको व्यवस्था गरिए पनि प्रदेश र संघीय सरकारले आवश्यक स्रोतसहितको जनशक्ति व्यवस्थापन गर्न नसके अस्पताल भवन मात्रै पर्याप्त नहुनेछ। समग्रमा, सरकारी योजना र कार्यान्वयनबीचको खाडलका कारण रास्कोटवासी आधारभूत स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित भइरहेका छन्।
