कीर्तिपुर, जेठ २३ गते। बागमती नदी किनारको जोखिमपूर्ण जीवनबाट विस्थापित भई कीर्तिपुरस्थित होल्डिङ सेन्टरमा आश्रय लिइरहेका सुकुमवासीहरूमा स्वास्थ्य तथा मानसिक समस्याको डरलाग्दो चित्र उजागर भएको छ। डम्बर तामाङजस्ता सयौँ व्यक्तिहरूले अहिले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र मनोसामाजिक परामर्श प्राप्त गरिरहेका छन्, जसले गर्दा उनीहरूमा नयाँ जीवनको आशा पलाएको छ। दशकौँदेखि थापाथलीको बागमती किनारमा अव्यवस्थित र असुरक्षित बसोबास गर्दै आएका उनीहरूका लागि होल्डिङ सेन्टर एक सुरक्षित आश्रयस्थल बनेको छ, जहाँ उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्थाको गहिरो अध्ययन र उपचार भइरहेको छ।
होल्डिङ सेन्टरमा सर्नुअघि दशरथ रङ्गशालामा गरिएको प्रारम्भिक स्वास्थ्य परीक्षणमा ४९७ जनामध्ये करिब ३० प्रतिशतमा उच्च रक्तचाप, १५ प्रतिशतमा मधुमेह, १६ प्रतिशतमा मांसपेशीसम्बन्धी समस्या र १३.५ प्रतिशतमा ग्यास्ट्रिक देखिएको थियो। यस्तै, ७ प्रतिशतमा मानसिक समस्या र ४.५ प्रतिशतमा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या पाइएको थियो। सेन्टरमा पुगेपछि गरिएको विस्तृत परीक्षणबाट यी समस्याहरू अझ व्यापक रूपमा देखिएका छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार खोला किनारको प्रदूषित वातावरण, दूषित खानेपानी र फोहरमैलाजन्य अवस्थाले सुकुमवासीहरूमा क्षयरोग, डेङ्गु, टाइफाइडजस्ता सरुवा रोगका साथै दम र निमोनियाको प्रकोप बढाएको थियो।
तथ्याङ्कले नदीकिनारको बसाइँका क्रममा ३८.५ प्रतिशत परिवारका कम्तीमा एक सदस्यको मृत्यु भएको देखाएको छ। यसमध्ये बाढी, डुबान, पुल र सडक दुर्घटनाबाट ९.५ प्रतिशतले ज्यान गुमाएका थिए भने दम, निमोनिया र सरसफाइजन्य सरुवा रोगबाट ८-८ प्रतिशतको मृत्यु भएको थियो। शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका निर्देशक डा. अनुप बास्तोलाको नेतृत्वमा रहेको चिकित्सा टोलीले मुटु रोग, क्यान्सर र उच्च रक्तचापजस्ता नसर्ने रोगका कारण २८ प्रतिशतको मृत्यु भएको उल्लेख गरेको छ। अहिले पनि पाटन अस्पताल, प्रसूति गृह र मानसिक अस्पतालका चिकित्सकहरू सम्मिलित टोलीले होल्डिङ सेन्टरहरूमा थप परीक्षण र उपचारलाई तीव्रता दिइरहेको छ। डम्बर तामाङजस्ता दृष्टिसम्बन्धी समस्या भएकाहरूलाई विशेषज्ञ अस्पतालमा रेफर गरिएको छ भने पूनम मगरजस्ता दीर्घ रोगीहरूले नियमित उपचार पाएका छन्।
नदीकिनारको असुरक्षित र अनिश्चित जीवनशैलीले सुकुमवासीहरूलाई शारीरिकसँगै मानसिक रूपमा पनि थिलोथिलो पारेको मनोचिकित्सकहरूले पत्ता लगाएका छन्। मानसिक अस्पताल पाटनका मनोचिकित्साविद् सुलभराज उप्रेतीका अनुसार ६ वटै होल्डिङ सेन्टरमा ६०० भन्दा बढी व्यक्तिसँग गरिएको परामर्शमा ८२.८ प्रतिशत परिवार विस्थापनअघि देशभर कतै पनि बास नभएका कारण खोला छेउ बस्न बाध्य थिए भने २४.६ प्रतिशतले तीन पुस्तासम्म त्यहीँ बिताएका थिए। यसको फलस्वरूप, १०० जनामध्ये करिब १२ जनामा आत्महत्याको सोच र ७ जनालाई विशेष मनोरोग सेवाको आवश्यकता रहेको पाइएको छ। मानसिक समस्याकै कारण ३.३ प्रतिशतले आत्महत्याबाट र ३.३ प्रतिशतले मदिराजन्य समस्याबाट जीवन गुमाएको तथ्याङ्कले देखाएको छ।
मनोसामाजिक परामर्श, सहायता र आवश्यक परेमा औषधि उपचार उपलब्ध गराइएपछि धेरै विस्थापित व्यक्तिहरूमा सकारात्मक परिवर्तन देखिएको छ। बालबालिकालाई नजिकको विद्यालयमा पठाउन थालेपछि अभिभावकहरूको चिन्ता पनि कम हुँदै गएको छ। प्रधानमन्त्रीको कार्यालयकी स्वकीय उपसचिव प्रकृति ढकालका अनुसार सुकुमवासीका रोगहरू मात्र पत्ता नलागेका, बरु तिनको अवस्था र प्रकृतिअनुसार उपचार तथा परामर्श निरन्तर भइरहेको छ। क्यान्सर, निमोनियाजस्ता जटिल रोगका बिरामीको उपचार राजधानीका विभिन्न अस्पतालमा भइरहेको र थप जटिलता देखिएमा पनि उपचारको प्रबन्ध मिलाइने सरकारले जनाएको छ। असुरक्षित जीवनबाट सुरक्षित होल्डिङ सेन्टरमा आएपछि सुकुमवासीहरूमा अबका उज्याला दिनको आशा पलाएको छ।
