काठमाडौं। तिहारको अन्तिम तथा महत्वपूर्ण दिन आज देशभर भाइटीका हर्षोल्लासपूर्वक मनाइएको छ। दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्दै सप्तरंगी टीका लगाइदिएका हुन्। यस वर्षको भाइटीकाको शुभसाइत बिहान ११ बजेर २ मिनेटमा जुरेको भए पनि दिनभर टीका लगाउने क्रम जारी रह्यो।
सनातन परम्परा अनुसार, हरेक वर्ष कात्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन मनाइने भाइटीका पर्व यमपञ्चकको पाँचौँ दिन पर्दछ। पौराणिक कथाअनुसार, मृत्युका देवता यमराजले आफ्नी बहिनी यमुनाको घरमा टीका लगाएर भोजन ग्रहण गरेको र बहिनीले दाजुको दीर्घायुको कामना गरेको दिनको सम्झनामा यो पर्व मनाइन्छ। यस दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई यमराजको भयबाट मुक्ति मिलोस् भन्ने कामनाका साथ टीका र माला लगाइदिने प्रचलन छ।
भाइटीकाका लागि दिदीबहिनीले विशेष तयारी गर्दछन्। उनीहरूले दाजुभाइलाई टीका लगाउनुअघि यमराज, यमद्वितीया, अष्टचिरञ्जीवी र बलिराजाको पूजा गर्दछन्। यसपछि दाजुभाइलाई मखमली, सयपत्री र दुबोको लामो माला लगाइदिएर निधारमा सप्तरंगी टीका लगाइन्छ। सप्तरंगी टीकाले विभिन्न ग्रहदशाबाट मुक्ति मिल्ने धार्मिक विश्वास छ। टीका लगाइसकेपछि दिदीबहिनीले दाजुभाइको टाउकोमा तेल लगाएर कपाल कोरिदिने र जमलको तेलको घेरा बनाई सप्तरंगी फूल, अक्षता र मसला चढाएर घेराभित्र ओखर फुटाउने परम्परा छ। यसरी फुटाएको ओखरले दाजुभाइको शत्रुनाश हुने र शक्ति बढ्ने मानिन्छ।
टीका ग्रहणपछि दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई सेलरोटी, मिठाई, फलफूल, ओखर र विभिन्न परिकार खुवाउने गर्दछन्। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई यथाशक्ति दक्षिणा तथा उपहार दिई उनीहरूको खुसीको कामना गर्दछन्। यसरी आदानप्रदान हुने टीका र उपहारले दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको प्रेम र सद्भाव अझ प्रगाढ बनाउने विश्वास गरिन्छ।
यस अवसरमा देशका उच्च पदस्थ व्यक्तिहरू, राजनीति, खेलकुद र कला क्षेत्रका चर्चित व्यक्तित्वहरूले पनि आफ्ना दिदीबहिनीको हातबाट टीका ग्रहण गरेका छन्। यसले पर्वको सामाजिक महत्व र सबै वर्गका मानिसमाझ यसको स्वीकार्यता झल्काउँछ। टाढा रहेका दिदीबहिनी तथा दाजुभाइ टीका लगाउनका लागि आ-आफ्नो घर पुगेका थिए, जसले परिवारिक मिलनको अनुपम अवसर प्रदान गर्यो। राजधानी काठमाडौँ लगायत देशभरका विभिन्न स्थानमा सामूहिक भाइटीका कार्यक्रम पनि आयोजना गरिएका थिए, जहाँ दिदीबहिनी नभएका दाजुभाइले सामूहिक रूपमा टीका लगाए।
भाइटीका पर्वले पारिवारिक सम्बन्धलाई मजबुत बनाउनुका साथै नेपाली संस्कृति र परम्पराको संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। यो पर्वले दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको अटुट स्नेह र एकअर्काप्रतिको समर्पणलाई जीवन्त राख्छ।
तस्बिर स्रोत: सामाजिक सञ्जाल
प्रकाशित: २५ कार्तिक २०८३ १६:३७ बुधबार
