काठमाडौं उपत्यकाको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा रहेको सेतो मच्छिन्द्रनाथको ऐतिहासिक जात्राको तयारी तीव्र पारिएको छ। हरेक वर्षझैँ यस वर्ष पनि भव्यताका साथ मनाइने जात्राका लागि यतिबेला रथ निर्माणको कार्य राजधानीको दरबारमार्ग क्षेत्रमा अन्तिम चरणमा पुगेको छ।
परम्परागत कला र कौशल झल्काउँदै निर्माण भइरहेको रथमा काठका आकर्षक टुक्राहरू जोड्ने, बलियो डोरीले बाँध्ने तथा समग्र संरचनालाई सुदृढ बनाउने काम द्रुत गतिमा भइरहेको छ। शताब्दियौँदेखि चलिआएको परम्परागत विधि र हस्तकलाको प्रयोग गरी गुठीका प्रतिनिधि, स्थानीय समुदायका सदस्य र उत्साही स्वयंसेवकहरूको अथक प्रयासबाट रथले अन्तिम स्वरूप लिँदैछ। विशेषतः बलियो सालका काठहरू प्रयोग गरी रथको जग र चक्काहरू निर्माण गरिन्छ, जसले जात्राको बेला हजारौँ भक्तजनको भीडमा पनि रथको स्थिरता सुनिश्चित गर्छ। हरेक वर्ष भव्यताका साथ सञ्चालन गरिने यो जात्रालाई व्यवस्थित गर्न रथ निर्माणमा विशेष ध्यान पुर्याइएको छ, ताकि कुनै पनि अप्रिय घटना नहोस्। रथका प्रत्येक भागलाई बलियो र सुरक्षित बनाउन विशेषज्ञ कालिगडहरूले पुस्ताैँदेखिको परम्परागत ज्ञान र अनुभवको प्रयोग गरिरहेका छन्।
सेतो मच्छिन्द्रनाथ, जसलाई जनबहाद्यो पनि भनिन्छ, करुणा, वर्षा र समृद्धिका देवताका रूपमा काठमाडौं उपत्यकावासीले श्रद्धापूर्वक पूजा गर्छन्। हिन्दु र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीले समान रूपमा मनाउने यो जात्रा सांस्कृतिक सहिष्णुताको अनुपम उदाहरण पनि हो। हरेक वर्ष चैत महिनामा मनाइने यो जात्राले उपत्यकामा सुख, शान्ति, सुवृष्टि र समृद्धिको कामना गर्ने जनविश्वास छ। विशेषतः उपत्यकामा पानीको अभाव नहोस्, बालीनाली राम्रो होस् र कुनै पनि प्राकृतिक विपत्ति नआओस् भन्ने प्रार्थनासहित यो जात्रा मनाइन्छ। जात्रा अवधिभर भगवान सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्तिलाई विशेष विधिपूर्वक रथमा विराजमान गराई काठमाडौंका मुख्य-मुख्य मार्गहरू दरबारमार्ग, असन, इन्द्रचोक, हनुमान ढोका, वटु, जनबहाल लगायतका स्थानमा परिक्रमा गराइन्छ। यसले गर्दा भक्तजनहरूले जहाँबाट पनि दर्शन गर्न पाउँछन् र मनोकामना पूरा हुने विश्वास गर्छन्। यस वर्ष पनि हजारौँ भक्तजन र स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटक जात्रा हेर्न र सहभागी हुन आउने अपेक्षा गरिएको छ।
जात्रालाई मर्यादित, सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन सम्बन्धित सरकारी तथा स्थानीय निकायहरूले व्यापक तयारी गरेका छन्। सुरक्षा व्यवस्थाका लागि नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, ट्राफिक प्रहरी र हजारौँ स्वयंसेवक परिचालन गरिनेछ। जात्रा मार्गमा हुने भक्तजन र दर्शकहरूको भीडभाडलाई मध्यनजर गर्दै सुरक्षाकर्मीहरूले आवश्यक समन्वय र नियन्त्रणका उपायहरू अवलम्बन गर्नेछन्। विशेषगरी ट्राफिक व्यवस्थापनलाई चुस्त बनाउन जात्रा मार्गका विभिन्न खण्डमा सवारी आवागमन निषेध गरी वैकल्पिक मार्गहरूको व्यवस्था गरिनेछ। यसका लागि ट्राफिक प्रहरीले सार्वजनिक सूचना जारी गरी सर्वसाधारणलाई सहयोग गर्न र ट्राफिक नियम पालना गर्न आह्वान गर्नेछ। जात्रा व्यवस्थापन समिति, गुठी संस्थान, काठमाडौं महानगरपालिका र स्थानीय वडा कार्यालयहरूले आवश्यक समन्वय गरी जात्रालाई सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्न हरसम्भव प्रयास गरिरहेका छन्। कुनै पनि आकस्मिक स्वास्थ्य समस्याका लागि स्वास्थ्य स्वयंसेवक र एम्बुलेन्स सेवा समेत तयारी अवस्थामा राखिएको बताइएको छ।
काठमाडौंको अनुपम सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा रहेको सेतो मच्छिन्द्रनाथको जात्राले नेपाली समाजमा परम्परा, संस्कृति र धार्मिक आस्थाको महत्वलाई युगौँदेखि जीवन्त राखेको छ। आगामी केही दिनमै सुरु हुने यो भव्य जात्राका लागि सबै तयारी लगभग पूरा भइसकेको छ र यसले राजधानीको वातावरणलाई थप उत्साहजनक तथा आध्यात्मिक बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। यस जात्राले काठमाडौंको मौलिक पहिचानलाई विश्वसामु प्रस्तुत गर्न पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
प्रकाशित: ८ चैत्र २०८२ १५:०२ आइतबार
