भदौ महिनामा भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले हजारौं मानिसलाई विस्थापित पारेको छ। यस प्राकृतिक प्रकोपका कारण पीडित समुदायले विभिन्न किसिमका समस्याहरू झेलिरहेका छन्, जसमध्ये साना बालबालिकामा कुपोषणको जोखिम एक गम्भीर चुनौतीको रूपमा देखा परेको छ। बाढी प्रभावित क्षेत्रहरूमा बालबालिकाको स्वास्थ्य र पोषण अवस्थाप्रति विशेष चासो देखाउँदै सरोकारवाला निकायहरूले यसलाई न्यूनीकरण गर्न पहल गरिरहेका छन्।
विज्ञहरूका अनुसार, बाढीपीडित क्षेत्रहरूमा खाद्य सुरक्षामा देखिएको चुनौती, स्वच्छ पानीको अभाव, सरसफाइको कमी र स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको कठिनाइका कारण बालबालिकामा कुपोषणको दर बढ्ने सम्भावना उच्च छ। विशेषगरी शिशु र पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकाहरूमा झाडापखाला, निमोनिया जस्ता जलजन्य रोगको संक्रमण र त्यसले निम्त्याउने कुपोषणको दोहोरो मार पर्ने जोखिम बढी हुन्छ। विस्थापनका कारण परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर हुनु, पोषणयुक्त खानाको अपर्याप्तता र स्वास्थ्य चेतनाको कमीले पनि कुपोषणको समस्यालाई थप जटिल बनाएको छ।
यस गम्भीर स्वास्थ्य चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न स्थानीय तहका स्वास्थ्य निकायहरूले सक्रिय रूपमा कार्य गरिरहेका छन्। नुवाकोट जिल्लास्थित विदुर नगरपालिका यसबाट प्रभावित प्रमुख क्षेत्रहरूमध्ये एक हो, जहाँ जनस्वास्थ्य प्रमुख रामराजा भण्डारीको नेतृत्वमा कुपोषण न्यूनीकरणका लागि विभिन्न पहलहरू भइरहेका छन्। भण्डारीले बाढीका कारण बालबालिकाले भोग्नुपरेको जोखिम र उनीहरूलाई कुपोषणबाट जोगाउन नगरपालिकाले गरिरहेका प्रयासबारे जानकारी दिएका छन्।
जनस्वास्थ्य प्रमुख भण्डारीका अनुसार, बाढी लगत्तैबाट नगरपालिकाले प्रभावित क्षेत्रहरूमा स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरी बालबालिकाहरूको पोषण अवस्थाको जाँच गरिरहेको छ। शिविरहरूमा मध्यम तथा गम्भीर तीव्र कुपोषण (MAM/SAM) भएका बालबालिकाहरूको पहिचान गरी उनीहरूलाई आवश्यक पोषणयुक्त पूरक आहार (Ready-to-Use Therapeutic Food – RUTF) वितरण गरिएको छ। साथै, बालबालिकाका अभिभावकहरूलाई सरसफाइ, सुरक्षित खानेपानीको प्रयोग र पोषिलो आहारबारे परामर्श दिइएको छ। स्वास्थ्यकर्मीहरूले घरदैलो कार्यक्रममार्फत पनि बालबालिकाको स्वास्थ्य अवस्था अनुगमन गरिरहेका छन्।
बाढीका कारण प्रभावित क्षेत्रहरूमा स्वास्थ्य सेवा पुर्याउन केही चुनौतीहरू रहे पनि नगरपालिकाले विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूसँगको समन्वयमा काम गरिरहेको छ। भण्डारीले दुर्गम क्षेत्रहरूमा खाद्यान्न ढुवानी र स्वास्थ्यकर्मीको पहुँच सुनिश्चित गर्नका लागि विशेष व्यवस्था गरिएको बताएका छन्। भविष्यमा यस्ता प्रकोपको सामना गर्न र बालबालिकामा कुपोषणको जोखिम कम गर्नका लागि दीर्घकालीन योजनाहरू पनि बनाइएको छ, जसमा पोषण शिक्षालाई पाठ्यक्रममा समावेश गर्ने र समुदायमा आधारित पोषण कार्यक्रमहरूलाई निरन्तरता दिने लगायतका कार्यहरू समावेश छन्।
समग्रमा, भोटेकोशी र त्रिशूली नदीको बाढीले निम्त्याएको कुपोषणको चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न स्थानीय स्वास्थ्य निकायहरूले सक्रियतापूर्वक काम गरिरहेका छन्। बालबालिकाको स्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा राखी सञ्चालित यी पहलहरूले प्रभावित क्षेत्रमा कुपोषणको दर घटाउन मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ, यद्यपि यसका लागि निरन्तर निगरानी, पर्याप्त स्रोतसाधन र समुदायको सहभागिता अनिवार्य रहेको छ।
