चैत २६, २०८२ बिहीबार
काठमाडौं : अमेरिकाको मध्यस्थतामा भएको अस्थायी युद्धविरामलाई लिएर इरानका कट्टरपन्थी समूहहरूमा तीव्र असन्तुष्टि देखिएको छ। मध्यपूर्वमा जारी अस्थिरताका बीच यस युद्धविरामले इरानको रणनीतिक अडानलाई कमजोर बनाएको उनीहरूको ठहर छ।
केही दिनअघि मात्रै इरानी राजधानी तेहरानका प्रमुख चोकहरूमा ठूला ब्यानरहरू टाँगिएका थिए, जसमा स्पष्ट रूपमा लेखिएको थियो, ‘होर्मुज स्ट्रेट बन्द रहनेछ।’ यो सन्देश इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता मोजतबा खामेनीको आदेशको रूपमा लिइएको थियो। गत महिना नेतृत्वमा आएपछि सार्वजनिक रूपमा नदेखिएका खामेनीलाई इरानको क्रान्तिकारी गार्ड र अन्य कट्टरपन्थी सैन्य गुटहरूको संरक्षकका रूपमा हेरिन्छ, जसले देशको नीति निर्माणमा गहिरो प्रभाव पार्ने विश्वास गरिन्छ।
यद्यपि, पाकिस्तानको पहलमा भएको कूटनीतिक मध्यस्थतापछि इरान दुई हप्ताको अस्थायी युद्धविरामका लागि सहमत भएको छ। यसका साथै, उसले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण होर्मुज स्ट्रेट पुनः सञ्चालन गर्न पनि मञ्जुरी दिएको छ। यो कदम इरानको यसअघिको सार्वजनिक अडानको प्रत्यक्ष विपरीत हो, जहाँ उसले ‘अस्थायी युद्धविराम’ अस्वीकार गर्दै अमेरिका र इजरायलविरुद्धको युद्धको स्थायी अन्त्य चाहेको थियो।
कट्टरपन्थी समूहहरू यस निर्णयबाट गहिरो रूपमा असन्तुष्ट छन्। उनीहरूको तर्क छ कि इरानले होर्मुज स्ट्रेट बन्द गरेर र मिसाइल तथा ड्रोनमार्फत खाडी देशहरूमा ठूलो क्षति पुर्याउने क्षमता प्रदर्शन गरेर आफ्नो सैन्य र रणनीतिक शक्ति प्रष्ट पारेको थियो। उनीहरू विश्वास गर्छन् कि इरानले आफ्नो वर्तमान बलियो स्थितिमा युद्ध जारी राख्नुपर्थ्यो ताकि अमेरिका र इजरायलमाथि थप दबाब सिर्जना गरेर स्थायी र अनुकूल सम्झौताका लागि बाध्य पार्न सकियोस्।
कट्टरपन्थीहरूको दृष्टिकोणमा, यो अस्थायी युद्धविरामले इरानको क्रान्तिकारी आदर्श र साम्राज्यवादी शक्तिहरूसँगको संघर्षप्रतिको प्रतिबद्धतामा सम्झौता गरेको छ। उनीहरू अमेरिका र इजरायलसँग कुनै पनि प्रकारको सम्झौतालाई राष्ट्रिय हित र धार्मिक सिद्धान्तविरुद्ध ठान्छन्, र उनीहरूको लामो समयदेखिको अडान निरन्तर संघर्षमा आधारित छ।
यस सम्पूर्ण मामिलामा पाकिस्तानले अमेरिका र इरानबीच मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरेको छ, जसले क्षेत्रीय स्थिरताका लागि महत्वपूर्ण पहल गरेको छ। तर इरानभित्रको यो आन्तरिक असन्तुष्टिले भविष्यमा युद्धविरामको पालना, क्षेत्रीय शान्ति प्रक्रिया र होर्मुज स्ट्रेटको खुलापनमाथि चुनौती खडा गर्न सक्छ। होर्मुज स्ट्रेट, विश्वको एक प्रमुख तेल ढुवानी मार्गका रूपमा, यसको स्थायित्व र खुलापनले विश्वव्यापी ऊर्जा बजार र अर्थतन्त्रमा सीधा प्रभाव पार्दछ।
सर्वोच्च नेताको कार्यालयले अस्थायी युद्धविराममा सहमत भए पनि, कट्टरपन्थीहरूको बढ्दो असन्तुष्टिले इरानी सरकारमाथि आन्तरिक दबाब बढाउने निश्चित छ। यो स्थितिले इरानको आन्तरिक राजनीति र विदेश नीति दुवैमा दूरगामी प्रभाव पार्ने देखिन्छ, जहाँ अमेरिका र इजरायलसँगको सम्बन्धमा कुनै पनि लचिलोपनलाई कट्टरपन्थीहरूले राष्ट्रिय हितविरुद्ध ठान्न सक्छन्।
