भदौ २६, २०८३ शुक्रबार १९:१२:४
काठमाडौं : सोलुखुम्बुको महाकुलुङ गाउँपालिका–२ बोदेलमा विशाल पहिरोले हुङ्गा खोला थुनेर बनेको ताल प्राकृतिक रूपमै फुटेर पानी निकास हुन थालेको छ। यस घटनाले तत्कालका लागि ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति टारेको भए पनि दूधकोशी नदीको तटीय क्षेत्रमा अझै उच्च सतर्कता अपनाउनुपर्ने अवस्था कायमै रहेको छ।
गत शुक्रबार दिउँसो महाकुलुङ-२ बोदेल क्षेत्रमा खसेको ठूलो पहिरोले हुङ्गा खोलालाई पूर्ण रूपमा अवरुद्ध पारेको थियो। करिब ३० मिटर चौडा पहिरोले खोला थुनिँदा १०० मिटरभन्दा लामो र १५ देखि २० मिटर उचाइको एउटा विशाल प्राकृतिक ताल बनेको थियो। यस तालले आसपासका क्षेत्रमा चिन्ता बढाएको थियो, किनकि यसको अचानक फुट्ने सम्भावनाले तल्लो तटीय क्षेत्रमा बाढी र कटानको ठूलो जोखिम सिर्जना गरेको थियो।
शुक्रबार दिउँसोबाटै उक्त तालको बाँध स्वतः खोलिएर पानी निरन्तर बाहिर बग्न थालेपछि सर्वसाधारण र स्थानीय प्रशासनले राहत महसुस गरेका छन्। यद्यपि, ताल फुटेर बगेको पानी र लेदोको तीव्र बहावले गर्दा दूधकोशी नदीको जलस्तरमा उल्लेख्य वृद्धि हुने अनुमान गरिएको छ। भूगर्भविद्हरूले प्राकृतिक रूपमा ताल फुट्नु सकारात्मक भए पनि, पहिरोको भग्नावशेष अझै अस्थिर रहेकाले थप पहिरो खस्ने वा खोला पुनः थुनिन सक्ने सम्भावनालाई नकार्न नसकिने बताएका छन्।
ताल फुटेर बाहिरिएको लेदो र पानीको तीव्र बहावले गर्दा दूधकोशी नदीमा पानीको सतह ३ देखि ५ मिटरसम्म बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। थुनिएको हुङ्गा खोला सोताङ र थुलुङ दूधकोशी गाउँपालिका हुँदै ओखलढुङ्गाको दूधकोशी नदीमा मिसिने भएकाले यी गाउँपालिका तथा ओखलढुङ्गाको दूधकोशी तटीय क्षेत्रका बस्तीहरू, कृषि भूमि र भौतिक संरचनाहरू उच्च जोखिममा परेका छन्। स्थानीयबासीलाई नदी किनारमा नजान र सुरक्षित स्थानमा रहन निरन्तर आग्रह गरिएको छ। बाढीले नदी किनारका घरहरू, पुलपुलेसा र सिँचाइ प्रणालीमा क्षति पुर्याउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
सोलुखुम्बु र ओखलढुङ्गा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले नदी किनारका सम्पूर्ण बस्तीहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन र सुरक्षित रहन अपिल गरेका छन्। सम्भावित जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै, दुवै जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरूले सुरक्षा निकाय तथा स्थानीय जनप्रतिनिधिहरूलाई आवश्यक तयारी र समन्वयका लागि निर्देशन दिएका छन्। प्रहरी टोलीलाई तटीय क्षेत्रमा खटाइएको छ जसले निरन्तर अवस्थाको अनुगमन गर्दै सूचना प्रवाह गरिरहेका छन्। स्थानीय विपद् व्यवस्थापन समितिहरूलाई पनि सक्रिय रहन र कुनै पनि आकस्मिक अवस्थाका लागि तयार रहन आग्रह गरिएको छ।
मनसुन सक्रिय रहेको यस अवधिमा यस्ता प्राकृतिक प्रकोपको जोखिम उच्च हुने भएकाले, प्रशासनले नागरिकहरूलाई विशेष सावधानी अपनाउन अनुरोध गरेको छ। नदीको बहावमा आउने परिवर्तन र पहिरोको जोखिमबारे सचेत रहन तथा आधिकारिक सूचनालाई मात्र विश्वास गर्न भनिएको छ। आगामी केही दिनसम्म पनि जोखिम कायम रहने सम्भावना रहेकाले, दूधकोशी नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्नेहरूले थप सतर्कता अपनाउनु आवश्यक रहेको छ। दीर्घकालीन रूपमा यस्ता क्षेत्रमा भूगर्भ अध्ययन र पूर्वसूचना प्रणालीलाई सुदृढ पार्नुपर्ने आवश्यकता पनि विज्ञहरूले औंल्याएका छन्।
