काठमाडौं, भदौ २३, २०८३: भारतमा चिनीको मूल्य लगातार घटिरहे पनि नेपालमा भने यसको मूल्य अकासिएर उपभोक्ता थप मारमा परेका छन्। छिमेकी मुलुकमा मूल्यमा उल्लेख्य गिरावट आउँदा पनि नेपालमा चिनीको मूल्य नियन्त्रणमा आउन नसक्दा आम सर्वसाधारणलाई चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा ठूलो आर्थिक भार परेको छ।
सिमावर्ती बजारमा चिनीको मूल्यमा देखिएको भिन्नताले उपभोक्ताको मर्का उजागर गरेको छ। उदाहरणका लागि, भारतको जोगबनी बजारमा हालै प्रति किलो १०० रुपैयाँबाट १० रुपैयाँ घटेर ९० रुपैयाँमा चिनी उपलब्ध छ। तर, सोही मूल्य घटिरहेको अवस्थामा पनि विराटनगरमा भने चिनीको मूल्य प्रति किलो १२० रुपैयाँ यथावत रहेको छ। भारत सरकारले ५ लाख मेट्रिक टन चिनी आयातमा शून्य भन्सार र अन्य कर छुट दिएपछि त्यहाँ चिनीको मूल्यमा गिरावट आएको हो। यसको विपरीत, नेपाल सरकारले चिनी आयातमा १ प्रतिशत भन्सार र १३ प्रतिशत मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) लगाउनुका साथै साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशन र खाद्य कम्पनीलाई मात्र २५ हजार मेट्रिक टन चिनी आयातको अनुमति दिएका कारण बजारमा चिनीको अभाव सिर्जना भई मूल्यमा स्थिरता आउन नसकेको आयातकर्ताहरू बताउँछन्।
नेपालका चिनी मिलहरूले न्यून मूल्यको बिल काटेर बढी मूल्यमा चिनी बिक्री गरिरहेको आरोप पनि आयातकर्ताहरूले लगाएका छन्। यस किसिमको अपारदर्शी कारोबारले नेपाली बजारमा चिनीको मूल्य नियन्त्रणमा आउन नसकेको उनीहरूको भनाइ छ। चिनी आयातकर्ता जीवन रिजालले दशैं अगाडि पर्याप्त मात्रामा चिनी आयात गर्न नसके हालको उच्च मूल्य कायम रहने चेतावनी दिएका छन्। यसले चाडपर्वको समयमा उपभोक्तालाई थप कठिनाइ हुने स्पष्ट पारेको छ।
भारत सरकारले चिनी निर्यातमा लगाएको प्रतिबन्धले पनि नेपालमा चिनीको आपूर्तिमा असर पारेको छ। भारतले निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएपछि सीमावर्ती बजारबाट अनौपचारिक माध्यमबाट समेत चिनी ल्याउन भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) ले कडाई गरेको छ। यता, नेपालमा चिनीको अभाव बढिरहेका बेला सशस्त्र प्रहरी बल (एपीएफ) ले पनि सीमा क्षेत्रमा चिनी आयातमा कडाई गरेपछि बजारमा अभाव सिर्जना भई मूल्यवृद्धि भएको व्यापारीहरूको गुनासो छ। यद्यपि, सशस्त्र प्रहरीले भने अन्य वस्तुको आयातमा कडाई गरे पनि चिनी आयातमा कडाई नगरिएको स्पष्ट पारेको छ। सुरक्षाकर्मीको कडाईका कारण वैध तथा अनौपचारिक दुवै माध्यमबाट चिनीको आपूर्ति प्रभावित भएको देखिएको छ।
यसैबीच, साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशनले भारतको एनसीईएल (National Cooperative Exports Limited) मार्फत २५ हजार मेट्रिक टन चिनी आयात गर्ने प्रक्रिया सुरु गरिसकेको छ। भारतले नेपाललाई उपलब्ध गराउने डेढ लाख मेट्रिक टन कोटाको चिनीमध्येबाट यो आयात हुन लागेको हो। सीमावर्ती वीरगञ्जसम्म प्रति किलो ५७ भारतीय रुपैयाँमा आयात गरिने यो चिनी बजारमा आएपछि मूल्यमा केही कमी आउन सक्ने अपेक्षा व्यापारीहरूले गरेका छन्। तर, यो मात्राले मात्रै बजारको माग पूर्ण रूपमा धान्न सक्छ वा सक्दैन भन्नेमा भने संशय कायमै छ। समग्रमा, सरकारी नीति, आन्तरिक मिलहरूको व्यवहार र सीमापारि आपूर्तिमा देखिएको असहजताका कारण नेपाली उपभोक्ताले चिनीका लागि चर्को मूल्य चुकाउनु परिरहेको छ।
