समयको प्रवाह र आन्तरिक शीतलता: बढ्दो मानसिक स्वास्थ्य चुनौती
समय निरन्तर आफ्नो गतिमा अघि बढिरहेको छ। घडीका सुईहरू बिहान (AM) बाट दिउँसो (PM) मा सरिरहँदा र क्यालेन्डरका पानाहरू नयाँ मिति र बारहरूमा बदलिँदै जाँदा, बाह्य संसारमा परिवर्तनको अनुभूति सहजै गर्न सकिन्छ। तर, यति तीव्र गतिमा चलिरहेको समयको प्रवाहका बाबजुद पनि कतिपय मानिसको आन्तरिक मनस्थितिमा अपेक्षित परिवर्तन आउन नसकेको एक जटिल सामाजिक तथा मानसिक स्वास्थ्य चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ। यसले व्यक्तिको समग्र जीवनशैली र खुशीमा गहिरो प्रभाव पार्न थालेको विज्ञहरू बताउँछन्।
धेरै व्यक्तिहरूले समयको हावाले मनलाई छुने प्रयास गरे पनि, उनीहरूको भित्री कुना अझै चिसो र एक्लो महसुस भएको गुनासो गर्ने गरेका छन्। दिन-रात, रात-मध्यरात हुँदै बिहानीको उज्यालो कोठामा छिरेझैँ लागे पनि, भावनात्मक रूपमा उनीहरू अझै पनि एउटै स्थिर र शीतल अवस्थामा रहेको बताउँछन्। यो आन्तरिक द्वन्द्वले मानिसलाई बाह्य संसारको चमकदमकबाट विमुख गराउँदै एक्लोपनको गहिराइमा पुर्याएको देखिन्छ। उनीहरूले कहिले दायाँ त कहिले बायाँ कोल्टे फेर्दा पनि मनको चिसोपनले ठाउँ नछाडेको अनुभव सुनाउने गर्छन्।
सामाजिक सर्वेक्षणहरू र मनोचिकित्सकहरूको क्लिनिकमा आउने केसहरूले देखाउँछ कि खुशीलाई बाँड्ने प्रयास गर्दा पनि आँसुले नै खुशी खोसेको अनुभूति गर्नेहरूको संख्या बढ्दो छ। जीवनका रहरहरू पूरा नभई कहरमा परिणत हुँदा माया र आत्मीयता पनि क्रमशः टाढिँदै गएको धेरैको अनुभव छ। निद्रामा सुन्दर सपनाहरूले जिस्काउन आए पनि, बिपनामा तिनै सपनाहरू निराशामा बदलिएको कटु यथार्थले मानिसहरूलाई झनै विक्षिप्त बनाएको छ। व्यक्तिगत सम्बन्धहरूमा आएको चिसोपन र आत्मसन्तुष्टिको अभावले यो समस्यालाई झनै जटिल बनाइरहेको छ।
मनोवैज्ञानिक डा. समीक्षा अधिकारी भन्नुहुन्छ, “समयको यो विरोधाभासी अनुभूति, जहाँ बाह्य परिवर्तनसँगै आन्तरिक परिवर्तनको अभाव हुन्छ, त्यो प्रायः लामो समयदेखिको तनाव, सामाजिक अलगाव वा अवसादको लक्षण हुन सक्छ। आधुनिक जीवनशैलीको जटिलता, आर्थिक असुरक्षा र महामारीजस्ता घटनाहरूले मानिसको मानसिक स्वास्थ्यमा गहिरो असर पारेको छ। यसले गर्दा व्यक्तिले समय त बितिरहेको देख्छन्, तर उनीहरूको मनले त्यो परिवर्तनलाई आत्मसात गर्न सकिरहेको हुँदैन।” उहाँ थप्नुहुन्छ कि यस्तो अवस्थामा व्यक्तिले आफूलाई थप एक्लो र असहाय महसुस गर्छन्, जसले दीर्घकालीन मानसिक समस्या निम्त्याउन सक्छ।
यस्तो ‘आन्तरिक शीतलता’को अवस्थाले व्यक्तिमा मात्र नभई सामाजिक सम्बन्धहरूमा समेत नकारात्मक प्रभाव पारेको छ। आपसी सद्भाव र आत्मीयता घट्दै गएको, मानिसहरू एकअर्काबाट टाढिँदै गएको जस्ता गुनासाहरू सामाजिक सञ्जालमा समेत देख्न पाइन्छ। एक अध्ययन अनुसार, शहरी क्षेत्रमा बस्ने युवाहरूमा यस्तो भावना बढी पाइएको छ, जहाँ प्रतिस्पर्धात्मक जीवनशैली, तीव्र गतिशीलता र व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको खोजीले सामाजिक बन्धनहरूलाई कमजोर बनाएको छ। यसले समुदायमा एक किसिमको भावनात्मक रिक्तता सिर्जना गरिरहेको छ।
यस गम्भीर चुनौतीको सामना गर्न व्यक्तिगत र सामाजिक दुवै स्तरमा पहल आवश्यक छ। मानसिक स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रमहरूलाई तीव्रता दिनु, व्यक्तिहरूलाई आफ्ना भावनाहरू र समस्याहरू व्यक्त गर्न प्रोत्साहन गर्नु र सामाजिक सम्बन्धहरूलाई पुनः सुदृढ पार्नु अपरिहार्य देखिन्छ। परिवार, साथीभाइ र समुदायको साथ र सहयोगले मात्रै यस्तो ‘चिसो कुना’लाई न्यानोपनमा बदल्न सकिन्छ। समय अघि बढिरहन्छ, तर त्यसको साथसाथै मनमा पनि सकारात्मक परिवर्तनको अनुभूति हुनु आवश्यक छ, जसले एक स्वस्थ र सन्तुलित समाज निर्माणमा योगदान पुर्याउँछ।
