तानसेन, साउन २७ गते। पाल्पास्थित सुन्तला जात तथा फलफूल विकास केन्द्रबाट पछिल्लो १३ वर्षको अवधिमा झन्डै चार लाख सुन्तलाजन्य बिरुवा वितरण भएको छ। आर्थिक वर्ष २०६९/७० देखि २०८२/८३ सम्मको अन्तरालमा कुल ३ लाख ९९ हजार ८ सय सुन्तला जात तथा अन्य फलफूलका बिरुवा कृषकहरूलाई उपलब्ध गराइएको केन्द्रले जनाएको छ। यो वितरणले पहाडी क्षेत्रमा फलफूल खेतीको विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
वितरित बिरुवाहरूमध्ये सबैभन्दा बढी सुन्तलाका रहेका छन्। केन्द्रका प्रमुख जोगेन्द्र कान्दुले दिएको जानकारीअनुसार, सो अवधिमा सुन्तलाका मात्र २ लाख २४ हजार ५ सय १७ बिरुवा वितरण भएका छन्। सुन्तलापछि कागतीका ८१ हजार ६ सय २८ र जुनारका १६ हजार २९ बिरुवा कृषकहरूले प्राप्त गरेका छन्। यो तथ्याङ्कले सुन्तला खेतीप्रति कृषकको बढ्दो आकर्षण र प्राथमिकतालाई स्पष्ट पार्छ।
केन्द्रले आधुनिक ग्रिनहाउस प्रविधि प्रयोग गरी साथै खुल्ला क्षेत्रमा समेत कलमी र विजु बिरुवाहरू उत्पादन गर्दै आएको छ। यी बिरुवाहरू गुणस्तरीय र रोगमुक्त सुनिश्चित गरिन्छ। एउटा बिरुवाको मूल्य न्यूनतम ४५ रुपियाँदेखि अधिकतम १५० रुपियाँसम्म तोकिएको छ, जसले कृषकहरूलाई सुलभ दरमा बिरुवा उपलब्ध गराउन मद्दत गरेको छ। यसले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष टेवा पुर्याएको देखिन्छ।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा मात्रै ५३ हजार २ सय ११ वटा सुन्तला, कागती र जुनारका बिरुवा वितरणबाट ४७ लाख रुपियाँ राजस्व सङ्कलन भएको छ। यसले बिरुवा वितरणको आर्थिक महत्त्वलाई पनि उजागर गर्दछ। विगत एक दशकअघिसम्म फलफूलका साथै तरकारीका बेर्ना पनि वितरण गर्दै आएको यस केन्द्रले पछिल्ला वर्षहरूमा भने मुख्यतया सुन्तला, कागती र जुनारका बेर्ना वितरणमा मात्र केन्द्रित रहेको सूचना अधिकारी सुदिप देवकोटाले बताउनुभयो। यो परिवर्तनले केन्द्रको विशेषज्ञतालाई अझ सुदृढ बनाएको छ।
पाल्पाबाट उत्पादित यी उच्च गुणस्तरका बिरुवाहरू छिमेकी तथा अन्य पहाडी जिल्लाहरूमा समेत निर्यात हुने गरेका छन्। पाल्पाबाहेक स्याङ्जा, गुल्मी, अर्घाखाँची, पोखरा, बाग्लुङलगायतका जिल्लामा यहाँका बिरुवाको माग उच्च रहेको छ। समुद्री सतहबाट ७ सय ५० मिटरदेखि १ हजार ८ सय मिटरको उचाइसम्म यी फलफूलको खेती सफलतापूर्वक गरिँदै आएको छ, जुन नेपालको मध्यपहाडी क्षेत्रको हावापानीका लागि उपयुक्त मानिन्छ।
पछिल्लो समय पहाडी क्षेत्रमा परम्परागत अन्नबाली जस्तै मकै, गहुँ, जौँ र फापर लगाउने जमिनमा समेत सुन्तला, कागती र जुनारको खेती व्यापक रूपमा विस्तार हुँदै गएको छ। अन्नबालीको तुलनामा सुन्तलाजन्य फलफूलबाट राम्रो आम्दानी हुने भएपछि कृषकहरू यसतर्फ आकर्षित भएका हुन्। सूचना अधिकारी देवकोटाका अनुसार, एक पटक बिरुवा लगाएपछि वर्षमा एक-दुई पटक मात्र स्याहार गरेर अन्य बालीबाटभन्दा दश गुणा बढी फाइदा लिन सकिन्छ। यसले कृषकहरूलाई आफ्नो आयस्रोत बढाउन र बाँझो जमिनको सदुपयोग गर्न प्रोत्साहन मिलेको छ। समग्रमा, सुन्तला जात तथा फलफूल विकास केन्द्रको यो प्रयासले पाल्पा र आसपासका जिल्लाहरूको कृषि विकासमा नयाँ आयाम थपेको छ, जसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
