भारतको हिमाली राज्य सिक्किममा निर्माणाधीन एक जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङ भत्किँदा कम्तीमा नौ जना मजदुरको मृत्यु भएको छ भने अझै १५ जना सुरुङभित्र फसेका छन्। सुरुङभित्र निस्किएको विषाक्त मिथेन ग्यासका कारण उद्धार कार्य अत्यधिक जटिल बनेको अधिकारीहरूले मंगलबार जानकारी दिएका छन्। यो दुर्घटना सोमबार टिस्टा नदीमा निर्माणाधीन सरकारी जलविद्युत् परियोजनाको सुरुङमा भएको हो, जहाँ मजदुरहरू निर्माण कार्यमा खटिएका थिए।
सिक्किम राज्य विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणका निर्देशक राजीव रोकाले प्रारम्भिक अनुमानअनुसार सुरुङमा २५ देखि २७ जना मजदुर फसेको बताए। हालसम्म नौ जनाको शव निकालिएको र अझै १५ जना सुरुङभित्र फसेको आशंकामा उनीहरूको उद्धारका लागि अभियान तीव्र पारिएको जानकारी उनले दिएका छन्। सुरुङ भत्किनुको मुख्य कारणबारे यकिन जानकारी आइनसके पनि विस्फोट वा भूगर्भिक दबाब यसको कारक हुन सक्ने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ। दुर्घटना सुरुङको गहिरो भागमा भएकोले घटनास्थलसम्म पुग्न र अनुसन्धान गर्न कठिनाइ भइरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। विगत केही दिनदेखि यस क्षेत्रमा भइरहेको भारी मनसुनी वर्षाले पनि सुरुङको संरचनामा दबाब बढाएको हुन सक्ने विज्ञहरूले औंल्याएका छन्।
उद्धार कार्यमा सबैभन्दा ठूलो चुनौती सुरुङभित्र चट्टानबाट अनियन्त्रित रूपमा निस्किएको विषाक्त मिथेन ग्यास बनेको छ। यो ग्यासको मात्रा यति धेरै छ कि सामान्य अवस्थामा उद्धारकर्ताहरूलाई भित्र पस्न असम्भव प्रायः छ। अक्सिजन उपकरणसहितका विशेष सुरक्षात्मक गियर प्रयोग गर्ने दक्ष उद्धार टोलीलाई मात्र सुरुङभित्र प्रवेश गर्न अनुमति दिइएको छ। निर्देशक रोकाका अनुसार ग्यासको उच्च सांद्रताका कारण उद्धार अभियान जोखिमपूर्ण र जटिल बने पनि, फसेका मजदुरहरूको ज्यान बचाउन कुनै कसर बाँकी नराखिएको उनले स्पष्ट पारे। खानी दुर्घटनामा उद्धारको बृहत् अनुभव भएका विशेष दक्ष टोलीलाई समेत परिचालन गरिएको जानकारी उनले दिए।
भारतमा ठूला पूर्वाधार निर्माण परियोजनाहरूमा यस्ता दुर्घटनाहरू बारम्बार दोहोरिने गरेका छन्। विशेषगरी हिमाली क्षेत्रमा भइरहेका तीव्र गतिमा गरिएका विकास निर्माणका गतिविधिले प्राकृतिक जोखिम बढाएको भन्दै वातावरणविद्हरूले लामो समयदेखि चेतावनी दिँदै आएका छन्। यस किसिमका आयोजनाहरू निर्माण गर्दा भूगर्भिक स्थिरता, वातावरणीय प्रभाव र श्रमिक सुरक्षामा पर्याप्त ध्यान नदिँदा यस्ता मानवीय क्षति हुने गरेको उनीहरूको तर्क छ।
यसअघि सन् २०२३ मा उत्तराखण्ड राज्यमा निर्माणाधीन एक सडक सुरुङ भत्किँदा ४१ जना मजदुर १७ दिनसम्म सुरुङभित्र फसेका थिए। त्यस घटनामा लामो र चुनौतीपूर्ण उद्धार अभियानपछि उनीहरूलाई सकुशल बाहिर निकालिएको थियो। सिक्किमको यो घटनाले पनि भारतमा पूर्वाधार निर्माणमा सुरक्षा मापदण्डहरूको पालना र जोखिम व्यवस्थापनको आवश्यकतामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। फसेका मजदुरहरूको सुरक्षित उद्धारका लागि राष्ट्रिय विपद् प्रतिक्रिया बल (NDRF) र अन्य विशेष टोलीहरूले चौबीसै घण्टा काम गरिरहेका छन्।
