चितवनमा रहेका दुई प्रमुख सरकारी स्वास्थ्य संस्था, भरतपुर अस्पताल र बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा बिरामीको चाप ह्वात्तै बढेको छ। स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम निजी मेडिकल कलेजहरूबाट हटाइएपछि र सीमावर्ती क्षेत्रबाट बिरामीहरूको आगमनका कारण यी अस्पतालहरूले दैनिक अत्यधिक बिरामीको उपचार गर्नुपर्ने चुनौती सामना गरिरहेका छन्। यो परिस्थिति स्वास्थ्य पूर्वाधार र जनशक्तिको क्षमतामाथि थप दबाब सिर्जना गर्दैछ।
भरतपुरस्थित दुई ठूला मेडिकल कलेजमा सञ्चालित स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम निलम्बन गरिएसँगै बिरामीहरू सरकारी अस्पतालतर्फ आकर्षित भएका हुन्। यस नीतिगत निर्णयले गर्दा सरकारी अस्पतालहरूमा बहिरङ्ग (ओपीडी) सेवा लिने बिरामीहरूको संख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको उद्देश्य सर्वसाधारणलाई सस्तो र सुलभ स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउनु भए पनि, निजी संस्थाहरूबाट यसलाई हटाइएपछि सरकारी अस्पतालहरूको भार बढेको देखिन्छ। यसले गर्दा सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीमाथि थप जिम्मेवारी आइपरेको छ।
भरतपुर अस्पतालको स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमका प्रमुख लीलाधर पौडेलका अनुसार, अस्पतालले दैनिक सरदर २ हजार ३ सय २३ जना बिरामीलाई बहिरङ्ग सेवा प्रदान गरिरहेको छ। बिहान ८ बजेदेखि बेलुका ४ बजेसम्मको समयमा यति धेरै बिरामीको व्यवस्थापन गर्नु आफैँमा चुनौतीपूर्ण कार्य हो। बिरामीको संख्यामा भएको यो अप्रत्याशित वृद्धिले अस्पतालको जनशक्ति, पूर्वाधार र स्रोतसाधनमाथि गम्भीर दबाब सिर्जित गरेको छ। यसले बिरामीले पाउनुपर्ने सेवाको गुणस्तर र प्रतीक्षा अवधिमा पनि प्रत्यक्ष असर पारेको छ।
त्यसैगरी, बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा. उमेश नेपालले आफ्नो अस्पतालमा दैनिक करिब ८ सय ५० जना बिरामीले बहिरङ्ग सेवा लिने गरेको जानकारी दिए। क्यान्सर जस्तो संवेदनशील रोगको उपचारका लागि आउने बिरामीको यो संख्याले अस्पतालको विशेषज्ञ सेवा र विशेष उपकरणमाथि थप चुनौती थपेको छ। क्यान्सरका बिरामीहरूलाई नियमित अनुगमन र विशेष हेरचाह आवश्यक पर्ने भएकाले बढ्दो चापले सेवा प्रवाहमा जटिलता उत्पन्न गरेको छ।
बिरामीको चाप बढ्नुको अर्को प्रमुख कारण भनेको भारतका सीमावर्ती क्षेत्रबाट समेत उपचारका लागि नेपाली सरकारी अस्पतालमा बिरामीहरूको आगमन हो। भारतसँगको खुला सिमानाका कारण र नेपालमा उपलब्ध तुलनात्मक रूपमा सस्तो तथा गुणस्तरीय सेवाको खोजीमा भारतीय नागरिकहरू यहाँसम्म आउने गरेका छन्। यसले सरकारी अस्पतालहरूलाई राष्ट्रिय मात्र नभई क्षेत्रीय सेवा प्रदायकको भूमिकामा पुर्याएको छ, जसले गर्दा अस्पतालको क्षमतामाथि अझै बढी दबाब सिर्जना भएको छ।
यसरी बिरामीको संख्यामा भएको वृद्धिले गर्दा अस्पतालमा चिकित्सक, नर्स तथा अन्य स्वास्थ्यकर्मीहरूमा कार्यबोझ बढेको छ। लामो प्रतीक्षा अवधि, आवश्यक उपकरण तथा शैय्याको अभाव र सीमित जनशक्तिका कारण गुणस्तरीय सेवा प्रदान गर्न अस्पतालहरूलाई कठिन भइरहेको छ। यस अवस्थामा, सरकारले सरकारी अस्पतालहरूको क्षमता अभिवृद्धि गर्न, थप जनशक्ति व्यवस्थापन गर्न र स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको प्रभावकारिता पुनरावलोकन गर्न आवश्यक देखिन्छ। समग्रमा, चितवनका सरकारी अस्पतालहरूले बिरामीको बढ्दो चापलाई व्यवस्थित गर्न तत्कालै दीर्घकालीन समाधानको आवश्यकता महसुस गरेका छन्।
