काठमाडौं: प्रतिनिधिसभाका सांसद तथा म्यागासेसे पुरस्कार विजेता वैज्ञानिक डा. महावीर पुनले देशका विभिन्न भूभागमा बढ्दो बाँदर आतङ्क नियन्त्रणका लागि गहिरो र व्यवस्थित वैज्ञानिक अनुसन्धान अपरिहार्य रहेको बताउनुभएको छ। उहाँले यो समस्या समाधान रकेट बनाउनुभन्दा पनि जटिल रहेको तर्क प्रस्तुत गर्दै यसका लागि राज्यले तत्काल विशेष बजेट विनियोजन गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभएको छ। प्रतिनिधिसभाको हालैको बैठकमा बोल्दै सांसद पुनले बाँदर नियन्त्रणका लागि संसदमा मात्रै चिच्याएर वा क्षणिक उपाय लगाएर समाधान नहुने भन्दै दीर्घकालीन सोच र प्रविधिगत उपाय खोज्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउनुभयो।
डा. पुनका अनुसार, आधुनिक प्रविधिको विकास भएसँगै रकेट निर्माणको लागि निश्चित सिद्धान्त, गणितीय सूत्र र परीक्षणका विधिहरू उपलब्ध छन्, जसलाई अनुसरण गरेर सफलता प्राप्त गर्न सकिन्छ। तर, बाँदरको व्यवहार, मनोविज्ञान, वासस्थान व्यवस्थापन र उनीहरूलाई मानव बस्ती तथा कृषि क्षेत्रबाट स्थायी रूपमा टाढा राख्ने प्रभावकारी, मानवीय तथा दिगो तरिकाबारे विश्वभर नै गहन र एकीकृत अनुसन्धानको अभाव छ। उहाँले आफ्नो व्यक्तिगत अनुभव सुनाउँदै भन्नुभयो, “मैले संसारभरि नै बाँदर भगाउने प्रविधिबारे लामो समयदेखि खोजबिन गरेको हुँ, तर कुनै प्रभावकारी र वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित उपाय फेला पार्न सकिएको छैन।” यो भनाइले समस्याको विश्वव्यापी जटिलता र यसको समाधानको लागि नवीन दृष्टिकोणको आवश्यकतालाई उजागर गर्दछ।
सांसद पुनले यो गम्भीर समस्या समाधानका लागि तत्काल दुई–चार करोड रुपैयाँको बजेट छुट्याएर बहुआयामिक विज्ञ सम्मिलित एउटा विशेष अध्ययन तथा अनुसन्धान टोली गठन गर्नुपर्ने प्रस्ताव गर्नुभयो। उहाँले यस विषयमा आफूले लामो समयदेखि चासो राखेको र अध्ययन गरेको भन्दै सरकारले गठन गर्ने यस्तो टोलीमा आफूलाई पनि समावेश गर्न आग्रह गर्नुभयो। “बाँदरहरू अत्यन्तै बुद्धिमान र अनुकूलनशील जनावर हुन्,” उहाँले थप्नुभयो, “अहिलेसम्म कुनै पनि वैज्ञानिक वा संस्थाले उनीहरूको आतङ्कलाई पूर्णरूपमा नियन्त्रण गर्ने उपाय पत्ता लगाउन सकेका छैनन्, जसले यस कार्यमा थप चुनौती खडा गरेको छ।” यसले समस्याको समाधानमा परम्परागत तरिकाहरूको असफलतालाई संकेत गर्दछ।
नेपालका शहरी क्षेत्रदेखि ग्रामीण भेगसम्म, विशेषगरी पहाडी जिल्लाहरूमा, बाँदर आतङ्क एउटा गम्भीर सामाजिक, आर्थिक र वातावरणीय समस्याका रूपमा देखा परेको छ। यसले किसानका मुख्य बालीनाली (मकै, धान, गहुँ, फलफूल) नष्ट गर्ने, घरमा क्षति पुर्याउने र कहिलेकाहीँ मानिसहरूलाई आक्रमणसमेत गर्ने घटनाहरू बढेका छन्। यसले किसानको जीविकोपार्जनमा ठूलो असर पारेको छ भने खाद्य सुरक्षामा समेत चुनौती थपेको छ। परम्परागत रूपमा बाँदर धपाउन गरिने आवाज, आगो वा सामान्य घेराबन्दी जस्ता उपायहरू अल्पकालीन हुने र बुद्धिमत्तापूर्ण बाँदरहरूले सजिलै छल्ने गरेकाले दीर्घकालीन समाधानको खोजी अनिवार्य भइसकेको छ।
डा. पुनको यो सशक्त भनाइले केवल बाँदर नियन्त्रणको समस्यामाथि मात्रै प्रकाश पारेको छैन, बरु कुनै पनि जटिल राष्ट्रिय समस्याको समाधानका लागि सतही बहसभन्दा वैज्ञानिक अनुसन्धान, प्रविधि विकास र पर्याप्त बजेट विनियोजनको एकीकृत दृष्टिकोणको आवश्यकतामाथि जोड दिएको छ। उहाँले उठाएको विषयले सरकार तथा सरोकारवाला निकायहरूलाई यस गम्भीर समस्याको समाधानका लागि तत्काल ठोस, अनुसन्धानमा आधारित र दिगो कदम चाल्न प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। समग्रमा, यो समस्यालाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राखी बहुविज्ञ सम्मिलित टोलीमार्फत अनुसन्धानात्मक समाधान खोज्नु आजको प्रमुख आवश्यकता हो।
